صفات امام

صفات امام یا شرایط امامت یکی از مهم‌ترین مباحث امامت است. متکلمان اسلامی فهرست‌های متفاوتی از صفات امامت ارائه کرده‌اند.

دیدگاه متکلمان شیعه

در میان متکلمان شیعه، جامع ‌ترین فهرست صفات و شرایط امام توسط خواجه نصیرالدین طوسی در «رساله امامت» تنظیم و ارائه شده است. وی صفات هشت گانه‌ای را به عنوان صفات لازم امام یادآور شده است که عبارتند از: عصمت، علم به احکام شریعت و روش سیاست و مدیریت، شجاعت، افضلیت در صفات کمال، پیراسته بودن از عیوب نفرت آور جسمی، روحی و نَسَبی، مقرب‌ترین افراد بودن در پیشگاه خداوند و در استحقاق پاداش‌های اخروی، توانایی برآوردن معجزه برای اثبات امامت خود در مواقع لزوم و یگانه بودن در منصب امامت. [۱۳۲] در این‌که امام باید مسلمان، عاقل، آزاد و مرد بوده و از بلوغ و رشد فکری برخوردار باشد تردید و اختلافی وجود ندارد و به طرح بحث کلامی درباره آن‌ها نیازی نیست. ولی صفاتی که یا به دلیل اختلافی بودن یا به جهت اهمیت ویژه‌ای که دارند، بیشتر مورد اهتمام و توجه متکلمان قرار گرفته‌اند، عبارتند از: عصمت، افضلیت، علم، قریشی بودن، عدالت و پارسایی، کاردانی و کفایت در تدبیر امور. سه صفت نخست در مدخل های مخصوص خود مطرح خواهد شد. در این جا دیدگاه متکلمان درباره صفات دیگر را بازگو می‌کنیم.

عدالت و پارسایی

مذاهب کلامی درباره این صفت اتفاق نظر ندارند. از نظر شیعه امامیه عدالت و پارسایی از شرایط لازم امامت است، زیرا اگر امام عادل نباشد یا تسلیم ظلم می‌شود که از رذایل اخلاقی و مخالف با عصمت است یا به دیگران ستم خواهد کرد که از گناهان کبیره و با عصمت مخالفت دارد. [۱۴۵] شیعه اسماعیلیه و زیدیه نیز عدالت و پارسایی را از صفات لازم امام دانسته‌اند. [۱۴۶] [۱۴۷] معتزله نیز عدالت و پاکدامنی را از صفات امام شناخته‌اند. [۱۴۸] از نظر اباضیه نیز عدالت از شرایط لازم امامت است. [۱۴۹] دیدگاه مشهور اشاعره نیز لزوم عدالت وپارسایی در باب امامت است [۱۵۰] [۱۵۱] اصول الدین بغدادی، ص۱۴۷؛. [۱۵۲] حشویه و ظاهرگرایان اهل حدیث عدالت را در امامت شرط ندانسته‌اند. به اعتقاد آنان اگر فردی از طریق قهر و غلبه زمام امر حکومت را در دست گیرد هر چند جائر و ستمکار باشد امامتش اثبات خواهد گردید. [۱۵۳] آنچه این سخن را تأیید می‌کند سخن احمد بن حنبل است که گفته است اطاعت از امام اگر چه تبهکار باشد، واجب است. [۱۵۴] از نظر اکثر اهل حدیث، امام با ارتکاب ظلم و فسق از مقام خود خلع نمی‌شود و قیام علیه او روا نیست، فقط باید او را موعظه کرد و از اطاعت وی در معاصی خداوند سرباز زد. [۱۵۵] با این‌که ماتریدیه در کلام، روشی عقلی دارند، ابوحفص ماتریدی در این مسئله با اهل حدیث و ظاهرگرایان همراه شده و گفته است: «امام با ارتکاب ظلم و فسق از مقام خود عزل نمی‌شود. [۱۵۶]

دانایی و کفایت

پیشوای جامعه اسلامی باید از دو گونه معرفت برخوردار باشد: یکی شناخت معارف و احکام اسلامی و دیگری معرفت به مصالح و مفاسد امور و شئون مربوط به مدیریت جامعه، که از آن به عنوان کفایت در رهبری یاد می‌شود. متکلمان اسلامی در لزوم معرفت و کفایت در امامت اختلافی ندارند، ولی در گستره و چگونگی آن، دیدگاه‌های متفاوتی اظهار کرده‌اند. شیعه امامیه علم و کفایت در امامت را در عالی‌ترین سطح لازم دانسته است. [۱۶۴] [۱۶۵] [۱۶۶] [۱۶۷] [۱۶۸]

راه تعیین امام

یکی از مباحث کلی امامت، بحث درباره راه تعیین امام است. این بحث بر این پایه استوار است که داشتن صلاحیت برای امامت برای تحقق و تعین یافتن امامت در فردی خاص کافی نیست، بلکه تحقق و تعیین امامت در او نیازمند عامل دیگری است که متکلمان آن را «راه ثبوت امامت» یا «راه تعیین امام» نامیده‌اند. [۱۷۵] [۱۷۶]

ثابت شدن تعیین امام در فردی خاص با نص شرعی

در این‌که تعیین امامت در فردی خاص با نص شرعی ثابت می‌شود، اختلافی وجود ندارد

تفاوت دیدگاه‌ها در وجود بر نص در امامت

ولی در این‌که آیا نص در امامت وجود دارد یا نه، دیدگاه‌ها متفاوت است. مذاهب شیعی در وجود نص درباره علی بن ابی طالب و امام حسن و امام حسین علیهم‌السلام اتفاق نظر دارند؛ چنان که شیعه امامیه معتقد است بر دیگر امامان اهل بیت که همگی از نسل امام حسین علیه‌السلام می باشند نیز نص وجود دارد، اما شیعیان زیدی بر دیگر امامان مورد قبول خود معتقد به نص نیستند، آنان معتقدند امامت به فرزندان فاطمه زهرا (علیهاالسلام) اختصاص دارد. هر یک از آنان که شجاع، عالم و زاهد باشد شایستگی امامت را دارد، ولی تعیین امامت در فردی خاص در گرو آن است که علیه ظالمان قیام کند و مردم را به امامت خود دعوت نماید.[۱۷۷] کیسانیه فرقه‌ای از شیعه که پس از امام حسین (علیه‌السلام) به امامت محمد بن حنفیه، فرزند دیگر علی علیه‌السلام معتقد شدند و چون رهبر آنان، مختار بن ابی عبیده ثقفی در آغاز کیسان نامیده می‌شد، به کیسانیه شهرت یافتند راه تعیین امام را نص دانسته و معتقدند نص در امامت پس از سه امام نخست [۱۷۸] علیهم‌السلام در مورد محمد حنفیه وارد شده است.
آنان بر این عقیده، دلایلی آورده‌اند که شیخ مفید آن‌ها را نقد کرده است. [۱۷۹] شیعه امامیه چنان‌که اشاره شد معتقد است یگانه راه معتبر برای تعیین امام، نص است، زیرا به اعتقاد آنان در امام شرایطی چون عصمت و افضلیت معتبر است که راه فهم آن‌ها منحصر در نص است. البته، معجزه نیز نقش نص را ایفا می‌کند و به عبارت دیگر نص فعلی است، زیرا اعطای معجزه به کسی که مدعی امامت است تأیید عملی اوست؛ چنان که نص تأیید قولی او می‌باشد. [۱۸۹] [۱۹۰] [۱۹۱] [۱۹۲] [۱۹۳] سیره پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم نیز اقتضا می‌کند که پیشوای مسلمانان پس از خود را تعیین کرده باشد، زیرا پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم) نسبت به سرنوشت اسلام و مسلمانان بسیار حساس و نگران بود، او برای سعادتمندی آنان از بیان ساده ‌ترین مسائل دریغ نمی‌ورزیدند، چگونه ممکن است درباره جانشین خود که مهم ‌ترین تأثیر را در سرنوشت مسلمانان داشت هیچ گونه اقدامی نکرده و فرد یا افراد شایسته‌ای را برای این مهم تعیین نکرده باشد. [۱۹۴]

کتاب‌شناسی

درباره ولایت آثار متعددی اعم از کتاب و مقاله منتشر شده است. برخی از کتاب‌ها از این قرار است:

آیات ولایت در قرآن، ناصر مکارم شیرازی. این کتاب متن پیاده شده سخنرانی‌های آیت الله مکارم در ماه رمضان سال ۱۳۷۹ش با عنوان ««آیات ولایت مولى امیرمؤمنان(ع)» است. آیات ولایت در این کتاب در سه دسته و سه فصل تفسیر شده است: آیات خلافت و زعامت مسلمین، آیات فضائل اهل بیت(ع) و آیات فضائل مخصوص حضرت علی(ع).[۱۰۲]

شمیم ولایت در آثار آیت الله جوادی آملی، به اهتمام سید محمود صادقی. این کتاب در دو بخش با عنوان اثبات ولایت و اوصاف ولایت سامان یافته است. در بخش نخست مسائل مربوط به اصل ولایت و در بخش دوم ولایت امام علی(ع) مورد بحث قرار گرفته است. شمیم ولایت در سال ۱۳۸۲ش برای نخستین بار از سوی مرکز نشر اسراء چاپ و منتشر شد.[۱۰۳]

ولایت در عرفان، حسین روحانی‌نژاد، قم، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، چاپ اول، ۱۳۸۵ش.

معناشناسی ولایت، احمدرضا اخوت، تهران، قرآن و اهل بیت نبوت، چاپ اول، ۱۳۹۳ش.

ولایت و امامت: پژوهشی از منظر قرآن، محمد اسعدی، زیر نظر محسن اراکی، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، چاپ اول، ۱۳۹۲ش.

ولایت و عبادات: نقش ایمان به ولایت اهل بیت(ع) در صحت عبادات، حسین سالاروندیان‌گروسی، انتشارات تمدن نوین اسلامی، چاپ اول، ۱۳۹۸ش.

حقیقت دین و عصاره ایمان: تبیین جایگاه ولایت و ولایت‌مداری از دیدگاه شیعه، عبدالله ابراهیم‌زاده آملی، قم، زمزم هدایت.

جستارهای وابسته

ولایت امام علی ع

آیه اولی الامر

آیه تبلیغ

آیه اکمال

آیه صادقین

حدیث ولایت

ولایت فقیه

آیه تطهیر

آیه ولایت

مراسم سالگرد رحلت امام خمینی / 14 خرداد

1404/03/14 صوت - پادپخش «خط دیدار» مراسم سی و ششمین سالگرد ارتحال حضرت امام خمینی (رحمه‌الله)

1404/03/14 صوت - سخنرانی در مراسم سی و ششمین سالگرد ارتحال حضرت امام خمینی (رحمه‌الله)

1404/03/14 فيلم - سخنرانی در مراسم سی و ششمین سالگرد ارتحال حضرت امام خمینی (رحمه‌الله)

1404/03/14 فيلم - سخنرانی در مراسم سی و ششمین سالگرد ارتحال حضرت امام خمینی (رحمه‌الله)

1404/03/14 عکس - سخنرانی در مراسم سی و ششمین سالگرد ارتحال حضرت امام خمینی (رحمه‌الله)

1404/03/14 خبر - حضور و سخنرانی رهبر انقلاب در مراسم سی و ششمین سالگرد ارتحال حضرت امام خمینی (رحمه‌الله)

1404/03/14 فيلم - روایت اول | مراسم سی و ششمین سالگرد ارتحال حضرت امام خمینی (رحمه‌الله)

1404/03/14 عکس پوستری - سخن‌نگاشت | مراسم سی و ششمین سالگرد ارتحال حضرت امام خمینی (رحمه‌الله)

1403/03/14 بيانات - بیانات در مراسم سی و پنجمین سالگرد ارتحال حضرت امام خمینی (رحمه‌الله)

1403/03/14 خبر - حضور و سخنرانی رهبر انقلاب در مراسم سی و پنجمین سالگرد ارتحال حضرت امام خمینی (رحمه‌الله)

1403/03/14 عکس - سخنرانی در مراسم سی و پنجمین سالگرد ارتحال حضرت امام خمینی (رحمه‌الله)

1403/03/14 فيلم - سخنرانی در مراسم سی و پنجمین سالگرد ارتحال حضرت امام خمینی (رحمه‌الله)

1403/03/14 صوت - سخنرانی در مراسم سی و پنجمین سالگرد ارتحال حضرت امام خمینی (رحمه‌الله)

1402/03/17 حاشیه دیدار - قصه این است «ایمان و امید»

1402/03/15 عکس پوستری - سخن‌نگاشت | حضور و سخنرانی در مراسم سی و چهارمین سالگرد ارتحال حضرت امام خمینی (رحمه‌الله)

1402/03/14 بيانات - بیانات در مراسم سی‌وچهارمین سالگرد ارتحال حضرت امام خمینی (رحمه‌الله)

1402/03/14 نقشه راه - نمودار | بیانات در مراسم سی‌وچهارمین سالگرد ارتحال حضرت امام خمینی (رحمه‌الله)

1401/03/30 فيلم - نماهنگ | نشان وفاداری مردم

1401/03/24 فيلم - گزارش خبری | خمینی عظیم

1401/03/22 عکس پوستری - خواب‌های آشفته

1401/03/16 روزنگار - دیدارنگار ۱۰۱ | نه شرقی ، نه غربی

1401/03/15 صوت - کلیپ صوتی | خمینی عظیم؛ رهبر نهضت مردم

1401/03/15 گزيده بيانات - به رسم آیه‌ها | قیام لله؛ زیربنای مکتب امام

1401/03/14 نقشه راه - نمودار | بیانات در مراسم سی‌وسومین سالگرد رحلت امام خمینی (رحمه‌الله)

1401/03/14 بيانات - بیانات در مراسم سی‌وسومین سالگرد رحلت امام خمینی (رحمه‌الله)

1401/03/14 فيلم - حضور و سخنرانی در مراسم سی‌وسومین سالگرد رحلت امام خمینی (رحمه‌الله)

1401/03/14 صوت - حضور و سخنرانی در مراسم سی‌وسومین سالگرد رحلت امام خمینی (رحمه‌الله)

1401/03/14 عکس - حضور و سخنرانی در مراسم سی‌وسومین سالگرد رحلت امام خمینی (رحمه‌الله)

1401/03/14 عکس پوستری - اطلاع‌نگاشت | «جنگ روانیِ دشمن» را افشا کنید

1401/03/14 عکس پوستری - سخن‌نگاشت | حضور و سخنرانی در مراسم سی‌وسومین سالگرد رحلت امام خمینی (رحمه‌الله)

1401/03/14 خبر - حضور و سخنرانی رهبر انقلاب در مراسم سی‌وسومین سالگرد رحلت امام خمینی (رحمه‌الله)

1401/03/14 فيلم - نماهنگ | جمهوری اسلامی، ابتکار ماندگار امام

1400/03/14 فيلم - سخنرانی تلویزیونی به مناسبت سی‌ودومین سالگرد رحلت امام خمینی (رحمه‌الله)

1400/03/14 عکس - سخنرانی تلویزیونی به مناسبت سی‌ودومین سالگرد رحلت امام خمینی (رحمه‌الله)

1400/03/14 خبر - سخنرانی تلویزیونی رهبر انقلاب به مناسبت سی‌ودومین سالگرد رحلت امام خمینی (رحمه‌الله)

1398/03/26 عکس پوستری - اطلاع‌نگاشت | آیات مقاومت

1398/03/20 فيلم - نماهنگ | نماد جاذبه امام

1398/03/18 فيلم - نماهنگ | میراث امام

1398/03/17 فيلم - نماهنگ | چگونه مواجه شویم؟

1398/03/15 صوت - کلیپ صوتی | آمریکا نزدیک نیاید

1398/03/14 فيلم - حضور و سخنرانی در مراسم سی‌امین سالگرد رحلت امام خمینی (رحمه‌الله)

1398/03/14 عکس - حضور و سخنرانی در مراسم سی‌امین سالگرد رحلت امام خمینی (رحمه‌الله)

1398/03/14 عکس پوستری - سخن‌نگاشت | حضور و سخنرانی در مراسم سی‌امین سالگرد رحلت امام خمینی (رحمه‌الله)

1398/03/14 صوت - حضور و سخنرانی در مراسم سی‌امین سالگرد رحلت امام خمینی (رحمه‌الله)

1398/03/14 خبر - حضور و سخنرانی رهبر انقلاب در مراسم سی‌امین سالگرد رحلت امام خمینی (رحمه‌الله)

1398/03/14 صوت - کلیپ صوتی | دعای همیشگی مؤمنان

1398/03/14 بيانات - بیانات در مراسم سی‌امین سالگرد رحلت امام خمینی (رحمه‌الله)

1397/11/21 فيلم - ذره‌بین ۷ | سند آمریکایی، تحلیل انگلیسی

1397/10/08 عکس پوستری - آتش فتنه تغلّب

1397/03/25 فيلم - ذره‌بین ۱ | سه برنامه آمریکا برای ایران چیست؟

1397/03/21 ديگران - يادداشت - «جنگ؛ تهدید نامعتبر»

1397/03/18 فيلم - نماهنگ | آرزوهای امام

1397/03/17 فيلم - نماهنگ | پیرو شبیه پیشوا

1397/03/15 فيلم - نماهنگ | از همین فردا

1397/03/14 گزيده بيانات - جدول | شباهت‌های امام خمینی به امیرالمؤمنین علیه‌السلام

1397/03/14 گزيده بيانات - جدول | الگوی رفتاری امام خمینی در برابر دشمن

1397/03/14 گزيده بيانات - بیانات رهبر انقلاب خطاب به جوانان غیور عرب

1397/03/14 خبر - حضور و سخنرانی رهبر انقلاب در مراسم بیست‌ و نهمین سالگرد رحلت امام خمینی (رحمه‌الله)

1397/03/14 نقشه راه - نمودار | بیانات در مراسم بیست و نهمین سالگرد رحلت امام خمینی (رحمه‌الله)

1397/03/14 بيانات - بیانات در مراسم بیست و نهمین سالگرد رحلت امام خمینی (رحمه‌الله)

1397/03/14 صوت - بیانات در مراسم بیست و نهمین سالگرد رحلت امام خمینی (رحمه‌الله)

1397/03/14 عکس پوستری - سخن‌نگاشت | مراسم بیست و نهمین سالروز رحلت حضرت امام خمینی (رحمه‌الله)

1397/03/14 عکس - حضور و سخنرانی در مراسم بیست و نهمین سالگرد رحلت امام خمینی (رحمه‌الله)

1397/03/14 فيلم - بیانات در مراسم بیست و نهمین سالگرد رحلت امام خمینی (رحمه‌الله)

1397/01/12 فيلم - نماهنگ | پدر امت

1396/05/18 فيلم - نماهنگ | تسلیم هیچ زورگویی نشوید

1396/04/14 عکس پوستری - باید از مسئولان صدای واحد شنیده شود

1396/04/07 خط حزب الله - خط حزب‌الله ۸۸ | سه دیدار مهم

1396/04/04 عکس پوستری - امام میراث فرهنگی نیست

1396/03/30 فيلم - نماهنگ | هزینه‌های سازش

1396/03/24 صوت - دهه ۶۰؛ دهه مظلوم

1396/03/24 عکس پوستری - اطلاع‌نگاشت | دهه ۶۰؛ دهه مظلوم

1396/03/14 عکس - مراسم بیست و هشتمین سالروز رحلت حضرت امام خمینی (رحمه‌الله)

1396/03/14 گزيده بيانات - جدول | جذابیت‌های شخصیت و اصول امام خمینی (رحمه‌الله)

1396/03/14 عکس پوستری - سخن‌نگاشت | بیانات در مراسم بیست و هشتمین سالروز رحلت حضرت امام خمینی (رحمه‌الله)

1396/03/14 فيلم - بیانات در مراسم بیست و هشتمین سالروز رحلت حضرت امام خمینی (رحمه‌الله)

1396/03/14 صوت - بیانات در مراسم بیست و هشتمین سالروز رحلت حضرت امام خمینی (رحمه‌الله)

1396/03/14 خبر - حضور و سخنرانی رهبر انقلاب در مراسم بیست‌ و هشتمین سالگرد رحلت امام خمینی (رحمه‌الله)

1396/03/14 نقشه راه - نمودار، بیانات در مراسم بیست و هشتمین سالروز رحلت حضرت امام خمینی (رحمه‌الله)

1396/03/14 بيانات - بیانات در مراسم بیست و هشتمین سالروز رحلت حضرت امام خمینی (رحمه‌الله)

1395/12/29 عکس پوستری - امام پابرهنگان

1395/12/29 عکس پوستری - امام مستضعفان

1395/03/20 فيلم - نماهنگ | نگاهی به مراسم سالروز رحلت حضرت امام خمینی رحمه‌الله

1395/03/15 عکس پوستری - جعل سند انگلیسی بر پایه مدارک آمریکایی

1395/03/14 مرور سریع - جدول | مرور سریع بیانات در مراسم سالگرد رحلت امام خمینی رحمه‌الله

1395/03/14 بيانات - بیانات در مراسم بیست‌ و هفتمین سالگرد رحلت امام خمینی (رحمه‌الله)

1395/03/14 گزيده بيانات - پنج شاخص انقلابیگری، انقلابی بودن و انقلابی ماندن

1395/03/14 فيلم - مراسم بیست و هفتمین سالروز رحلت حضرت امام خمینی(ره)

1395/03/14 عکس پوستری - سخن‌نگاشت | بیانات در مراسم بیست‌ و هفتمین سالگرد رحلت امام خمینی (رحمه‌الله)

1395/03/14 صوت - مراسم بیست و هفتمین سالروز رحلت حضرت امام خمینی(ره)

1395/03/14 عکس پوستری - سخن‌نگاشت | شاخص‌های انقلابی‌گری

1395/03/14 عکس - مراسم بیست و هفتمین سالروز رحلت حضرت امام خمینی(ره)

1395/03/14 خبر - حضور و سخنرانی رهبر انقلاب در مراسم بیست‌ و هفتمین سالگرد رحلت امام خمینی (رحمه‌الله)

1395/03/12 خبر - مراسم سالگرد ارتحال امام خمینی و قیام پانزده خرداد در قم برگزار می‌شود

1394/04/17 فيلم - هیچ حادثه‌ای ما را از فلسطین جدا نخواهد کرد

1394/03/14 بيانات - بیانات در مراسم بیست‌ و ششمین سالگرد رحلت امام خمینی (رحمه‌الله)

1394/03/14 مرور سریع - جدول | مرور سریع بیانات در مراسم سالگرد رحلت امام خمینی

1394/03/14 فيلم - مراسم بیست و ششمین سالگرد رحلت امام خمینی

1394/03/14 گزيده بيانات - جدول | هفت اصل از مهم‌ترین اصول اندیشه امام خمینی رحمه‌الله

1394/03/14 عکس - حضور و سخنرانی رهبر انقلاب در مراسم بیست و ششمین سالگرد رحلت امام خمینی

1394/03/14 صوت - مراسم بیست و ششمین سالگرد رحلت امام خمینی

1394/03/14 خبر - حضور و سخنرانی رهبر انقلاب در مراسم بیست‌ و ششمین سالگرد رحلت امام خمینی

1394/03/14 نقشه راه - نمودار | بیانات در سالروز رحلت حضرت امام خمینی؛ تحریف شخصیت امام

1393/09/05 پرونده - «مسلح شدن کرانه باختری»

1393/03/20 حاشیه دیدار - این راه ادامه دارد

1393/03/14 بيانات - بیانات در مراسم بیست‌ و پنجمین سالگرد رحلت امام خمینی (رحمه‌الله)

1393/03/14 فيلم - مراسم بیست و پنجمین سالگرد رحلت حضرت امام خمینی

1393/03/14 نقشه راه - نمودار | بیانات در مراسم بیست و پنجمین سالگرد رحلت حضرت امام خمینی(ره)

1393/03/14 خبر - حضور و سخنرانی رهبر انقلاب در مراسم بیست و پنجمین سالگرد رحلت امام خمینی

1393/03/14 صوت - مراسم بیست و پنجمین سالگرد رحلت حضرت امام خمینی

1393/03/14 عکس - مراسم بیست و پنجمین سالگرد رحلت حضرت امام خمینی

1393/03/14 گزيده بيانات - مهمترین محورهای بیانات رهبر انقلاب در مراسم سالگرد ارتحال امام خمینی رحمه‌الله

1392/03/14 روزنگار - روزنگار ۲۹ | بیانات در حرم امام خمینی رحمه‌الله

1392/03/14 نقشه راه - نمودار | بیانات در حرم امام خمینی: باورها و نقشه راه امام خمینی، انتخابات ریاست جمهوری

1392/03/14 صوت - مرور صوتی | مراسم سالروز رحلت امام خمینی

1392/03/14 مرور سریع - جدول | مرور سریع بیانات در مراسم بیست و چهارمین سالروز رحلت حضرت امام خمینی

1392/03/14 خاطرات - از ایران وابسته تا ایران سرافراز

1392/03/14 خاطرات - امام «ما می‌توانیم» را به مردم منتقل کرد

1392/03/14 بيانات - بیانات در مراسم بیست‌ و چهارمین سالگرد رحلت امام خمینی (رحمه‌الله)

1392/03/14 فيلم - مراسم بیست و چهارمین سالروز رحلت حضرت امام خمینی

1392/03/14 عکس - مراسم بیست و چهارمین سالروز رحلت حضرت امام خمینی

1392/03/14 خبر - برگزاری مراسم بیست‌وچهارمین سالروز رحلت حضرت امام خمینی با سخنرانی رهبر انقلاب

1392/03/14 صوت - مراسم بیست و چهارمین سالروز رحلت حضرت امام خمینی

1392/03/12 خبر - برگزاری مراسم سالگرد ارتحال امام خمینی از سوی رهبر انقلاب در قم

1391/03/14 نقشه راه - مروری بر بیانات در مراسم سالگرد رحلت امام خمینی (رحمه الله)

1391/03/14 بيانات - بیانات در مراسم بیست‌ و سومین سالگرد رحلت امام خمینی (رحمه‌الله)

1391/03/14 عکس - حضور و سخنرانی در مراسم سالگرد رحلت امام خمینی(ره)

1391/03/14 فيلم - مراسم بیست و سومین سالگرد رحلت امام خمینی(ره)

1391/03/14 خبر - حضور و سخنرانی رهبر انقلاب در مراسم گرامیداشت بیست‌و‌سومین سالگرد رحلت امام خمینی رضوان‌الله‌علیه

1391/03/14 صوت - مراسم بیست و سومین سالگرد رحلت امام خمینی(ره)

1390/03/15 حاشیه دیدار - «گواهی از صمیم قلب»

1390/03/14 خبر - مراسم بیست و دومین سالگرد رحلت امام خمینی(ره)

1390/03/14 بيانات - بیانات در مراسم بیست‌ و دومین سالگرد رحلت امام خمینی (رحمه‌الله)

1390/03/14 صوت - بیانات در مراسم بیست و دومین سالگرد رحلت امام خمینی(ره)

1390/03/14 عکس - مراسم بیست و دومین سالگرد رحلت امام خمینی(ره)

1390/03/14 نقشه راه - مروری بر بیانات در مراسم سالگرد ارتحال امام خمینی(ره)

1390/03/14 خبر - مروری اجمالی بر سخنان رهبر انقلاب در حرم امام خمینی(ره)

1389/03/14 بيانات - خطبه‌های نمازجمعه در بیست و یکمین سالگرد رحلت امام خمینی (رحمه‌الله)

1389/03/14 عکس - نماز جمعه تهران در حرم امام (ره) / 4

1389/03/14 عکس - نماز جمعه تهران در حرم امام (ره) / 3

1389/03/14 نقشه راه - نماز جمعه 14 خرداد / شاخص‌های خط امام

1389/03/14 عکس - نماز جمعه تهران در حرم امام (ره) / 2

1389/03/14 عکس - نماز جمعه تهران در حرم امام (ره) / 1

1389/03/14 خبر - مراسم بیست و یکمین سالگرد رحلت امام خمینی(ره)

1389/03/14 فيلم - خطبه های نماز جمعه در حرم امام خمینی(ره)

1389/03/14 صوت - خطبه‌های نماز جمعه در حرم امام خمینی(ره)

1389/03/14 خاطرات - مردم‌سالاری بدون یک روز تأخیر

1389/03/08 خبر - اقامه نماز جمعه تهران به امامت حضرت آیت‌الله خامنه‌ای

1388/03/14 بيانات - بیانات در مراسم بیستمین سالگرد رحلت امام خمینی (رحمه‌الله)

1388/03/14 خبر - برگزاری مراسم بیستمین سالگرد رحلت امام خمینی(ره) با حضور رهبر انقلاب

1388/03/14 نقشه راه - نمودار | بیانات در بیستمین سالگرد رحلت امام(ره): دستاوردهای نهضت امام، انتخابات ریاست جمهوری

1388/03/11 خبر - دیدار اعضای ستاد برگزاری مراسم سالگرد ارتحال امام خمینی(ره) با رهبر انقلاب

1387/03/14 صوت - بیانات در مراسم نوزدهمین سالگرد رحلت امام خمینی (ره)

1387/03/14 خبر - برگزاری مراسم نوزدهمین سالگرد رحلت امام خمینی (ره) با حضور رهبر انقلاب

1387/03/14 بيانات - بیانات در مراسم نوزدهمین سالگرد رحلت امام خمینی (رحمه‌الله)

1386/03/14 بيانات - بیانات در مراسم هجدهمین سالگرد رحلت امام خمینی (رحمه‌الله)

1386/03/14 خبر - برگزاری مراسم سالگرد ارتحال بنیان‌گذار انقلاب(ره) با حضور رهبر انقلاب

1386/03/14 فيلم - مراسم هجدهمین سالگرد ارتحال حضرت امام خمینی(ره)

1386/03/13 صوت - مراسم هجدهمین سالگرد ارتحال حضرت امام خمینی(ره)

1385/03/14 صوت - بیانات در مراسم هفدهمین سالگرد ارتحال حضرت امام خمینی(ره)

1385/03/14 خبر - برگزاری مراسم هفدهمین سالگرد ارتحال امام خمینی (ره) با حضور رهبر انقلاب

1385/03/14 بيانات - بیانات در مراسم هفدهمین سالگرد رحلت امام خمینی (رحمه‌الله)

1385/03/14 فيلم - مراسم هفدهمین سالگرد ارتحال حضرت امام خمینی(ره)

1384/03/14 صوت - بیانات‌ در مراسم شانزدهمین سالگرد ارتحال امام خمینی (ره)

1384/03/14 خبر - برگزاری مراسم بزرگداشت شانزدهمین سالگرد ارتحال حضرت امام خمینی (ره) با حضور رهبر انقلاب

1384/03/14 بيانات - بیانات در مراسم شانزدهمین سالگرد رحلت امام خمینی (رحمه‌الله)

1384/03/14 فيلم - مراسم سالگرد ارتحال امام خمینی(ره)

1383/03/14 بيانات - بیانات در مراسم پانزدهمین سالگرد رحلت امام خمینی (رحمه‌الله)

1383/03/14 صوت - بیانات در مراسم پانزدهمین سالگرد ارتحال امام خمینی(ره)

1383/03/14 خبر - برگزاری مراسم پانزدهمین سالگرد ارتحال امام خمینی(ره) با حضور رهبر انقلاب

1382/03/14 بيانات - بیانات در مراسم چهاردهمین سالگرد رحلت امام خمینی (رحمه‌الله)

1382/03/14 عکس پوستری - سخن‌نگاشت | بیانات در مراسم چهاردهمین سالگرد رحلت امام‌ خمینی‌ (رحمه‌الله)

1382/03/14 خبر - برگزاری مراسم چهاردهمین سالگرد رحلت امام‌ خمینی‌(ره) با حضور رهبر انقلاب

1382/03/14 صوت - بیانات در سالگرد ارتحال حضرت امام خمینی(ره)

1381/03/14 بيانات - بیانات در مراسم سیزدهمین سالگرد رحلت امام خمینی (رحمه‌الله)

1381/03/14 خبر - برگزاری مراسم سالگرد رحلت امام‌ خمینی‌(ره) با حضور رهبر انقلاب

1380/03/14 صوت - مراسم سالگرد ارتحال امام خمینی (ره)

1380/03/14 عکس - بیانات در مراسم سالگرد رحلت امام خمینی(ره)

1380/03/14 بيانات - بیانات در مراسم دوازدهمین سالگرد رحلت امام خمینی (رحمه‌الله)

1380/03/14 خبر - برگزاری مراسم سالگرد رحلت امام‌ خمینی‌(ره) با حضور رهبر انقلاب

1379/03/14 خبر - برگزاری مراسم‌ سالگرد ارتحال‌ امام‌ خمینی‌(ره) با حضور رهبر انقلاب

1379/03/14 بيانات - بیانات در مراسم یازدهمین سالگرد رحلت امام خمینی (رحمه‌الله)

1379/03/14 صوت - اجتماع بزرگ عزاداران در صحن مطهر امام خمینی(ره)

1378/03/14 صوت - خطبه‌های نمازجمعه‌

1378/03/14 بيانات - خطبه‌های نمازجمعه‌ در دهمین سالگرد رحلت امام خمینی (رحمه‌الله)

1378/03/14 خبر - اقامه نماز جمعه به امامت رهبر انقلاب در حرم مطهر امام خمینی(ره)

1378/03/14 خاطرات - عطوفت امام خمینی

1378/03/14 خاطرات - امام برای خودش هیچ چیز نمی‌خواست

1378/03/14 خاطرات - برای امام انجام فریضه مهم بود نه رهبری

1378/03/14 خاطرات - «حاج‌آقا روح‌اللَّه»

1377/03/14 خبر - مراسم‌ سالگرد ارتحال‌ امام‌ خمینی‌(ره)

1377/03/14 عکس - مراسم‌ سالگرد ارتحال‌ امام‌ خمینی‌(ره)

1377/03/14 بيانات - بیانات در مراسم نهمین سالگرد رحلت امام خمینی (رحمه‌الله)

1376/03/14 بيانات - بیانات در مراسم هشتمین سالگرد رحلت امام خمینی (رحمه‌الله)

1376/03/14 خبر - برگزاری مراسم سالگرد ارتحال‌ امام‌ خمینی‌(ره‌) با حضور رهبر انقلاب

1375/03/14 صوت - بیانات در اجتماع زائران مرقد امام خمینی(ره)

1375/03/14 خاطرات - پای امام نلرزید

1375/03/14 بيانات - بیانات در مراسم هفتمین سالگرد رحلت امام خمینی (رحمه‌الله)

1374/03/14 بيانات - بیانات در مراسم ششمین سالگرد رحلت امام خمینی (رحمه‌الله)

1374/03/14 خبر - سخنرانی رهبر انقلاب در مراسم سالگرد ارتحال‌ امام‌ خمینی‌(ره)

1374/03/14 صوت - بیانات در سالگرد ارتحال حضرت امام خمینی(ره)

1373/03/17 خاطرات - "اینجا" پهلوی یک دانشکده هم تأسیس نکرد

1373/03/14 صوت - بیانات در سالگرد ارتحال حضرت امام خمینی(ره)

1373/03/14 خبر - برگزاری مراسم سالگرد ارتحال‌ امام‌ خمینی‌(ره‌) با حضور رهبر انقلاب

1373/03/14 بيانات - بیانات در مراسم پنجمین سالگرد رحلت امام خمینی (رحمه‌الله)

1373/03/14 خاطرات - بدرقه‌ای باشکوهتر از استقبال

1372/03/14 بيانات - خطبه‌های نمازجمعه در چهارمین سالگرد رحلت امام خمینی (رحمه‌الله)

1372/03/14 فيلم - خطبه‌های نماز جمعه‌ی تهران‌

1371/03/14 خبر - مراسم سالگرد رحلت امام خمینی(ره)

1371/03/14 بيانات - بیانات در مراسم سومین سالگرد رحلت امام خمینی (رحمه‌الله)

1370/03/14 بيانات - بیانات در مراسم دومین سالگرد رحلت امام خمینی (رحمه‌الله)

1370/03/13 خبر - برگزاری مراسم عزاداری با حضور رهبر انقلاب به مناسبت دومین سالگرد ارتحال امام(ره)

1369/03/14 بيانات - بیانات در مراسم اولین سالگرد رحلت امام خمینی (رحمه‌الله)

1388/03/14 عکس - حضور رهبر انقلاب در بیستمین سالگرد رحلت امام (ره) / 1

1374/03/14 نقشه راه - بیانات در حرم امام خمینی(ره)/مسائل داخلی و بین‌المللی جمهوری اسلامی، عوامل پیشرفت جمهوری اسلامی

1378/03/14 نقشه راه - بیانات در حرم امام خمینی(ره)/ شخصیت امام خمینی، راه امام

1375/03/14 نقشه راه - بیانات در حرم امام خمینی(ره)/حرکت انقلابی امام ، ملت ایران

1377/03/14 نقشه راه - بیانات در حرم امام خمینی(ره)/ ماندگاری راه امام، سرمایه‌های انقلاب

1388/03/14 صوت - بیانات در بیستمین سالگرد ارتحال امام خمینی (ره)

1382/03/14 نقشه راه - بیانات در حرم امام خمینی(ره)/ امام خمینی، دشمنان اسلام

1379/03/14 نقشه راه - بیانات در حرم امام خمینی(ره)/ حقیقت قرآنی، ملت ایران

1388/03/14 فيلم - بیانات رهبر انقلاب در بیستمین سالگرد رحلت امام (ره)

1385/03/14 عکس - مراسم هفدهمین سالگرد ارتحال معمار بزرگ انقلاب اسلامی حضرت امام خمینی (ره)

1369/03/14 نقشه راه - بیانات در حرم امام خمینی (ره)/امام خمینی، انقلاب اسلامی، ایران

1387/03/14 عکس - مراسم نوزدهمین سالگرد رحلت امام خمینی(ره) با حضور رهبر معظم انقلاب

1383/03/14 نقشه راه - بیانات در حرم امام خمینی(ره)/ محور تبلیغات دشمن، مکتب سیاسی امام

1371/03/14 نقشه راه - بیانات در حرم امام خمینی(ره)/امام خمینی، دشمنان ایران،ملت ایران،دولت ایران

1386/03/14 عکس - مراسم هیجدهمین سالگرد رحلت بنیانگذار انقلاب(ره) با حضور رهبر معظم انقلاب اسلامی

1387/03/14 نقشه راه - دیدار در حرم امام خمینی/ وصیت نامه امام خمینی

1369/03/14 صوت - بیانات در مراسم اولین سالگرد ارتحال حضرت امام خمینی(ره)

1384/03/14 عکس - مراسم بزرگداشت شانزدهمین سالگرد ارتحال حضرت امام خمینی (ره) با حضور رهبر معظم انقلاب اسلامی

1380/03/14 نقشه راه - بیانات در حرم امام خمینی(ره)/ پیامبران و راهنمایان، مهندسی نظام اسلامی

1371/03/14 صوت - بیانات در مراسم سالگرد ارتحال حضرت‏امام(ره)

1386/03/14 نقشه راه - دیدار در حرم امام خمینی/حقیقت و هویت امام،خطوط اصلی انقلاب

1372/03/14 صوت - خطبه‏های نماز جمعه تهران‏

1376/03/14 نقشه راه - بیانات در حرم امام خمینی(ره)/انقلاب اسلامی، حرکت امام خمینی، سیاست‌های دشمن

بنیانگذار انقلاب اعتمادبه‌نفس

حضرت آیت‌‌الله خامنه‌ای: «امام خمینی یاد داد به ما که بگوییم و باور کنیم که «می‌توانیم». در رژیم گذشته گفته بودند و باورانده بودند که ما نمی‌توانیم؛ کاری از دست ما برنمی‌آید، دیگران باید برای ما انجام بدهند. امام، ۱۸۰ درجه عکس این را در هویت ملی ملت ایران وارد کرد: «ما می‌توانیم»، یعنی اعتمادبه‌نفس را در ملت، در جوانان، زنده کرد.» ۱۴۰۴/۳/۱۴
رسانه KHAMENEI.IR براساس این بخش از بیانات رهبر انقلاب اسلامی، لوح «بنیانگذار انقلاب اعتمادبه‌نفس» را منتشر میکند.

سخن‌نگاشت | مراسم سی و ششمین سالگرد ارتحال حضرت امام خمینی (رحمه‌الله)

حضرت آیت‌الله خامنه‌ای رهبر انقلاب اسلامی صبح امروز (چهارشنبه) با حضور در مراسم سی‌وششمین سالگرد رحلت حضرت امام خمینی (رحمه‌الله) به سخنرانی در جمع مشتاقان و دلدادگان بنیان‌گذار جمهوری اسلامی ایران پرداختند.

اطلاع‌نگاشت | اصول استقلال ملّی

حضرت آیت‌الله خامنه‌ای: «من آن معنایی را که در ذهن مبارک امام بود و در کلمات ایشان تکرار میشد، در ذیل کلمه‌ی «استقلال ملّی» معرّفی میکنم؛ وقتی فکر میکنم، میبینم هیچ تعبیری مناسب‌تر از «استقلال ملّی» وجود ندارد... بسیاری از سرفصل‌هایی که در بیانات امام تکرار شده است و ایشان مکرّر روی آنها تکیه کردند، در ذیل عنوان «استقلال ملّی» میگنجند.» ۱۴۰۴/۰۳/۱۴
رسانه KHAMENEI.IR بر همین اساس در اطلاع‌نگاشت «اصول استقلال ملّی»، مروری بر بیانات رهبر انقلاب درباره سرفصل‌های استقلال ملّی در مکتب امام داشته است.

بیانات در مراسم سی و ششمین سالگرد ارتحال حضرت امام خمینی (رحمه‌الله)

در جوار مرقد مطّهر امام راحل(۱)

بسم الله الرّحمن الرّحیم

الحمد لله ربّ العالمین و الصّلاة و السّلام علی سیّدنا و نبیّنا و حبیب قلوبنا و طبیب نفوسنا ابی‌القاسم المصطفی محمّد و علی آله الاطیبین الاطهرین المنتجبین الهداة المهدیّین المعصومین المکرّمین سیّما بقیّة الله فی الارضین.

پیش از هر سخنی، به روح مطهّر امام بزرگوار درود میفرستم و در این ایّامِ عبادت و توجّه و تذکّر، علوّ درجات آن بزرگوار را از خدای متعال مسئلت میکنم. فردا روز عرفه است، بهار دعا است، بهار خشوع و توجّه و توسّل است؛ از این فرصت، همه‌ی ما باید ان‌شاءالله استفاده کنیم. من بخصوص به جوانها عرض میکنم که از فرصت روز عرفه حدّاکثرِ استفاده را بکنند؛ دعا کنند، توسّل کنند، با خدای متعال خواسته‌های خودشان، حوائج خودشان، اهداف خودشان را در میان بگذارند و از خدای متعال کمک بخواهند، هدایت بخواهند. توصیه میکنم بخصوص به جوانها که علاوه‌ی بر دعای امام حسین در روز عرفه که دعای بسیار با حال و عاشقانه‌ای است، دعای امام سجّاد (علیه السّلام) را هم که دعای چهل‌وهفتم صحیفه‌ی سجّادیّه است، بخوانند؛ البتّه دعای مفصّلی است، امّا هر مقداری که حالِ دعا دارید و میتوانید [بخوانید]؛ لزومی ندارد که انسان اگر وقت ندارد یا حال و مجال ندارد، همه‌ی دعا را بخواند.

مطلبی که امروز من عرض میکنم و آماده کرده‌ام یک سخنی درباره‌ی امام راحل عظیم‌الشّأن است و بعد از آن هم مطلب کوتاهی درباره‌ی یک مسئله‌ی ملّی که دانستن آن برای مردم ان‌شاءالله مفید است. من مطلب را میخواهم از اینجا آغاز کنم که نظام سیاسی کشور ما ــ که بحمدالله نظام دارای رشد و ثبات و اقتدار است ــ برآمده و متولّدشده‌ی از یک انقلاب عظیم است. رهبر آن انقلاب و پدیدآورنده‌ی آن انقلاب و معمار نظام اسلامی برآمده‌ی از آن انقلاب، مرد بزرگی است که امروز بعد از سی و چند سال از رحلت ایشان، حضور او در جهان همچنان محسوس است و تأثیر عظیم او و تأثیر انقلاب او را انسان در جهانِ امروز میتواند بوضوح مشاهده کند: نظم بین‌المللی چندقطبی جهان، متأثّر از انقلاب او است؛ افول قدرتهای بزرگ، متأثّر از انقلاب او است؛ تنزّل شدید جایگاه و نفوذ آمریکا در دنیا متأثّر از انقلاب او است؛ نفرت عمومی از صهیونیسم ــ که امروز به طور واضح در دنیا دیده میشود ــ متأثّر از انقلاب او است؛ صراحت بسیاری از ملّتها، بخصوص جوانهایشان، در نفی ارزشهای غربی که امروز مشاهده میشود، متأثّر از انقلاب او است. امروز در جهان غرب، در اروپا، حتّی در آمریکا و کشورهای وابسته‌ی به اینها، انسان میبیند یک حرکتی را به سمت بیزاری از ارزشهای غربی. انقلاب امام بزرگوار ما و انقلاب ملّت ایران قطعاً تا حدود زیادی در همه‌ی این چیزهایی که عرض کردیم مؤثّر بوده است و تأثیر گذاشته. یک چنین انقلابی را امام بزرگوار به کمک مردم به وجود آورد.

غافلگیر شدند؛ احساس نمیکردند، گمان نمیکردند که یک مردِ روحانیِ تنها و بدون تجهیزات و بدون منابع مالیِ معتنابه(۲) بتواند یک ملّت را وارد میدان کند؛ در غرب، هیچ کس احتمال این را نمیداد و گمان نمیکرد. انقلاب اسلامی ایران دنیای غرب را غافلگیر کرد! احتمال نمیدادند که این ملّت با هدایت و رهبری این عالم دینی بتواند با دست خالی بر رژیم تا دندان مسلّحِ حاکم بر ایران غلبه پیدا کند، آن هم رژیمی که همه‌ی قدرتهای دنیا ــ چه شرقی و چه غربی ــ از او حمایت میکردند؛ احتمال نمیدادند که این رژیم را ساقط کند. احتمال نمیدادند که این انقلاب و این امام، بتواند این آمریکایی‌ها را و صهیونیست‌ها را که سالها در ایران جا خوش کرده بودند و بر همه‌ چیز تسلّط داشتند، جارو کند، بتواند اینها را از کشور بیرون کند و اثری از اینها در کشور باقی نماند.

غافلگیری بعدی اینها تشکیل نظام جمهوری اسلامی بود. اگر بعد از انقلاب یک حکومت سازش‌کاری بر سر کار می‌آمد ــ همچنان که در اوایل کار، یک نشانه‌هایی هم از این دیده شد که یک حکومت سازش‌کار با غرب بر سر کار بیاید ــ اگر چنین چیزی اتّفاق می‌افتاد، غربی‌ها امیدوار میشدند که بتوانند دوباره در ایران نفوذ کنند و منافع نامشروع خودشان را در این کشور تأمین کنند، لکن امام مواضع صریح و روشن خود را در بنای اسلامی کشور ابراز کرد؛ یعنی امام اعلام کرد ــ هم در زبان، هم در عمل ــ که نظامی که برآمده‌ی از این انقلاب است یک نظام اسلامی است، یک نظام دینی است. از اینجا توطئه‌ها شروع شد؛ بعد از آنکه غربی‌ها احساس کردند که انقلاب در چه جهتی حرکت میکند، ملّت ایران به کدام سمت دارند حرکت میکنند و میروند، توطئه‌های دشمنان، طرحهای مخرّب آنها، طرحهای ویرانگر آنها برای کشور عزیز ما و ملّت ما شروع شد.

بنده هیچ نظام انقلابی را در دنیا در تاریخ این دو سه قرنِ انقلابها نمی‌شناسم که تا این اندازه در معرض توطئه و دشمنی و طرّاحی دشمنان قرار گرفته باشد. شما نگاه کنید ببینید از اوّل انقلاب، از تحریکات قومی و قومیّتها را تحریک کردن، تا مسلّح کردن گروه‌های چپ ــ گروه‌های چپ در ایران کم‌وبیش بودند؛ اینها را مسلّح کنند، در دانشگاه و جاهای دیگر اینها را بگنجانند، آماده‌‌ی برای حرکت علیه نظام ــ تا تحریک و پشتیبانی گرگ خونخواری مثل صدّام‌حسین که تحریکش کردند، وادارش کردند، تشویقش کردند که به مرزهای ما حمله کند، تا ترورهای هدفمند، ترور شهید مطهّری، ترور شهید بهشتی، ترور شهید مفتّح، ترور شهید رجائی، ترور شهدای محراب(۳) و همین‌طور ادامه پیدا کند تا ترور دانشمندان هسته‌ای، تا ترور جوانان فعّال انقلابی؛ ببینید، اینها مجموعه‌ی طرّاحی‌هایی است که علیه نظامِ برخاسته‌ی از انقلاب در ایران انجام گرفت. بعد هم تحریمهای همه‌جانبه، بعد هم حملات مستقیم مثل حمله‌ی آمریکایی‌ها به طبس و آن قضیّه‌ی معروف و معجز‌آسا(۴) یا حمله‌ی به هواپیمای مسافربری و اسقاط هواپیما(۵) و از این قبیل کارها؛ این کارها نسبت به نظام برآمده‌ی از انقلاب اسلامی، از اوّل انقلاب شروع شد و البتّه تا امروز هم ادامه دارد. انواع این طرحها و این توطئه‌ها از لحاظ تنوّع، از لحاظ شدّت عمل، از لحاظ مضمون خباثت‌آمیز آنها، به نظر من در هیچ انقلابی از این انقلابهای شناخته‌شده‌ی دنیا سابقه ندارد.

چه کسی این توطئه‌ها را انجام میداد؟ یک وقت هست که گروه‌های تروریستی یک کاری را انجام میدهند، [امّا] در ایران این‌جور نبود؛ این توطئه‌ها، این طرّاحی‌ها، این خباثتها به‌ وسیله‌ی دولتهای مستکبر ــ عمدتاً آمریکا و صهیونیسم ــ و به وسیله‌ی دستگاه‌های جاسوسی معروف دنیا مثل سیا که مال آمریکا است، مثل ام‌آی‌شش که مال انگلیس است، مثل موساد که مال رژیم صهیونیستی است انجام میگرفت.

نظام اسلامی، جمهوری اسلامی، در مقابل همه‌ی این توطئه‌ها و طرّاحی‌ها و دشمنی‌ها طاقت آورد و این توطئه‌ها را خنثی کرد؛ شاید اگر بشمریم، بیش از هزار توطئه به وسیله‌ی جمهوری اسلامی خنثی شد، بعضی‌ها را هم پاسخ داد. مهم این است که اینها این توطئه‌ها را انجام دادند برای اینکه جمهوری اسلامی را تضعیف کنند، امّا جمهوری اسلامی نه‌فقط تضعیف نشد، بلکه روزبه‌روز بر توانایی‌های آن و قدرت آن افزوده شد؛ نه‌فقط در داخل کشور، بلکه حتّی در خارج از کشور توانایی‌های گوناگون جمهوری اسلامی افزایش پیدا کرد. و همین جا من به ملّت ایران عرض کنم و همه‌ی کسانی که به مسائل ایران علاقه دارند بدانند که از این پس هم به توفیق الهی، تا بتوانیم بر قدرت همه‌جانبه‌ی ملّی خود خواهیم افزود.

در اینجا من یک نکته‌ی لازم را عرض کنم و بعد از این نکته، مطلب اصلی مورد نظر خودم را عرض خواهم کرد. آن نکته این است که قیامهای اجتماعی، در همه جای دنیا، معمولاً به کمک احساسات شکل میگیرند. احساسات کمک میکند به اینکه قیامهای اجتماعی شکل بگیرد و پیروز بشود. اگر اندیشه‌ای و عقلانیّتی هم پشت سر این احساسات وجود داشته باشد، غالباً در لابه‌لای نظرات و اجتهادهای برخاسته‌ی از این احساسات، آن پشتوانه‌های عقلانی گم میشود، کم‌رنگ میشود؛ احساسات، خیلی اوقات، اهداف عقلانی قیامها را تحت تأثیر خود قرار میدهد. نتیجه چیست؟ نتیجه این است که وقتی احساسات فروکش کرد، مسیر حرکتی که انقلاب برای آن به وجود آمده است عوض میشود؛ چون آن عقلانیّتی که پشت سر این قیام بود گم شده و کم‌اثر شده، لذا مسیر عوض میشود. نمونه‌های متعدّدی در تاریخ دارد؛ مثلاً انقلاب فرانسه در قرن هجدهم برای مبارزه‌ی با سلطنت یک خاندانی به وجود آمد ــ خاندان بوربون‌ها ــ بعد که انقلاب پیروز شد و حتّی پادشاه را و زنش را کشتند، احساسات گوناگون در بین مردم آن‌چنان فضا را در قبضه‌ی خودش گرفت که مردم یادشان رفت برای چه قیام کردند، برای چه مبارزه کردند و به میدان آمدند؛ بعد از حدود پانزده سال، سلطنت ناپلئون بر کشور فرانسه به وجود آمد و بعد از رفتن او هم همان خاندانی که انقلاب علیه آنها بود، همانها آمدند و حدود هفتاد سال یا هشتاد سال، فرانسه‌ای که با سلطنت جنگیده بود با سلطنت زندگی کرد؛ یعنی آن مبنای عقلانیِ پشت سر آن قیام و انقلاب بکلّی گم شد و از بین رفت؛ این را ما تقریباً در همه‌ی انقلابها یا در اغلب انقلابهای دنیا می‌بینیم.

حرف اصلی من این است که امام انقلاب اسلامی را در قبال این آفتِ نابودکننده حفظ کرد و مصونیّت داد. امام بزرگوار، با تدبیر الهی و با عقلانیّت برخاسته‌ی از ایمان به خدا و ایمان به غیب، کاری کرد که این آفت دامن انقلاب اسلامی را نگیرد؛ یعنی ایشان کاری کرد که احساسات ــ خب در انقلاب ما هم احساسات زیاد بود ــ نتواند مسیر اصلی و درست اوّلیّه‌ی انقلاب را و حرکت مردم را منحرف بکند و مردم را از آن راه دور بکند.

امام چه کار کرد؟ مظهر عقلانیّت امام، آن عقلانیّتی که موجب شد بتواند این کار را انجام بدهد، دو رکن اساسی بود: یک رکن «ولایت فقیه»، یک رکن «استقلال ملّی». من آن معنایی را که در ذهن مبارک امام بود و در کلمات ایشان تکرار میشد، در ذیل کلمه‌ی «استقلال ملّی» معرّفی میکنم؛ وقتی فکر میکنم، میبینم هیچ تعبیری مناسب‌تر از «استقلال ملّی» وجود ندارد.

درباره‌ی «ولایت فقیه» توضیحات زیادی داده شده، من نمیخواهم وارد آن بشوم. «ولایت فقیه» جنبه‌ی دینی این انقلاب را حفظ کرد. اگر «ولایت فقیه» نبود، این انقلابی که با انگیزه‌ی دینی و با گذشت ناشی از ایمان به خدا به وجود آمده بود، از راه دین منحرف میشد. بنابراین، رکن اوّل «ولایت فقیه» بود. این عقلانیّت امام بزرگوار است؛ عقلانیّتی که پشت این حرکت عمومی مردم قرار دارد و آن را به پیش میبرد و هدایت میکند. درباره‌ی «ولایت فقیه» بیش از این صحبت نمیکنم.

رکن دوّم «استقلال ملّی» است. بسیاری از سرفصل‌هایی که در بیانات امام تکرار شده است و ایشان مکرّر روی آنها تکیه کردند، در ذیل عنوان «استقلال ملّی» میگنجند. البتّه «استقلال» به معنای قطع رابطه‌ی با محیط پیرامون و دنیا نیست؛ بعضی‌ها مغالطه نکنند که بگویند ما خودمان را منزوی کردیم؛ نخیر، «استقلال» به معنای عدم ارتباط با کسی نیست. معنای «استقلال» این است که کشور ایران، ملّت ایران، روی پای خودش بِایستد، به این و آن تکیه نکند، خودش تشخیص بدهد، خودش تصمیم بگیرد، خودش عمل کند؛ این معنای «استقلال ملّی» است. معنای «استقلال» این است، منتظر چراغ سبز آمریکا و امثال آمریکا نباشد؛ نگران چراغ قرمز آمریکا و امثال آمریکا نباشد؛ تشخیص با خود ملّت ایران، تصمیم‌گیری با خود ملّت ایران و اقدام در هر جایی که لازم باشد با خود ملّت ایران است؛ دیگران، قدرتها، آمریکا، دیگری، موافق باشند یا مخالف باشند اهمّیّت ندارد؛ این معنای «استقلال» است. خب، گفتیم سرفصل‌های مکرّر بیان امام در ذیل این «استقلال ملّی» میگنجد. من چند مورد از این سرفصل‌ها را عرض میکنم.

یک سرفصل، اصل «ما میتوانیم» است. امام به ما یاد داد که بگوییم و باور کنیم که میتوانیم. در رژیم گذشته گفته بودند و باورانده بودند که ما نمیتوانیم، کاری از دست ما برنمی‌آید، دیگران باید برای ما انجام بدهند؛ امام ۱۸۰ درجه عکس این را در هویّت ملّی ملّت ایران وارد کرد: «ما میتوانیم»؛ یعنی اعتماد به نفْس را در ملّت و در جوانان زنده کرد. این را هم همین جا من عرض بکنم که این «ما میتوانیم» این‌قدر مهم است که برای نفی این «ما میتوانیم» طرّاحی میکنند. الان در همین قضیّه‌ی اخیر هسته‌ای و گفتگوهایی که در زمینه‌ی هسته‌ای با وساطت عمان وجود دارد، طرحی که آمریکایی‌ها ارائه کردند صد درصد ضدّ «ما میتوانیم» است. امام اعتماد به نفْس را در جوانان ما زنده کردند، در سیاستمداران ما زنده کردند؛ گفتند میتوانیم، [ما هم] تجربه کردیم دیدیم بله، میتوانیم. این پیشرفتهای علمی، این پیشرفتهای فنّاوری، این توانایی‌های دفاعی، این کارهای بزرگی که دولتها در طول این سالها در آبادانی این کشور انجام دادند، اینها را ما باور نمیکردیم که بشود؛ میگفتند هم که نمیشود، امتحان کردیم دیدیم نخیر، ملّت ایران میتواند و میتوانیم. این یکی از سرفصل‌های مهم و یک اصلی است در «استقلال ملّی» که در بیانات امام تکرار شده.

اصل بعدی اصل «مقاومت» است. «مقاومت» یعنی در برابر اراده‌ی قدرتهای بزرگ، انسان سر خم نکند؛ اگر به چیزی اعتقاد دارد، چیزی را لازم میداند یا چیزی را ممنوع میداند، بر طبق عقیده‌ی خودش عمل کند و در مقابل اراده‌ی دشمن، تحمیل دشمن، زورگویی دشمن، سر خم نکند؛ این معنای «مقاومت» است. یکی از اجزای «استقلال ملّی» هم «مقاومت» است.

یک اصل دیگر «ارتقاء قدرت دفاعی کشور» است، ارتقاء قدرت دفاعی. ما در اوّل انقلاب توانایی‌های دفاعی نداشتیم و تولیدات دفاعی ما به قدری ناچیز بود که نزدیک به صفر بود؛ آن مقدار چیزی که تولید میکردیم در حکم صفر بود. امام به ما یاد داد که باید قدرت دفاعی خودمان را بالا ببریم. من رفتم خدمت امام به ایشان اطّلاع دادم که جوانهای ما دارند یک موشک ضدّتانک را که دارای قدرت چنین و چنان است تولید میکنند؛ و [آنها] یک زمانی هم معیّن کردند که من به امام گفتم که اینها گفته‌اند در این زمان این کار را انجام میدهیم؛ به قدری امام خوشحال شد که من کمتر خوشحالیِ آن‌جوری در چهره‌ی امام دیدم! تشویق میکرد که قدرت دفاعی را بالا ببریم؛ نتیجه چه شده؟ نتیجه این است که امروز ارزیابان قدرتهای دفاعی دنیا قضاوت میکنند که در این منطقه، در فلان مقوله، ایران در رتبه‌ی اوّل قرار دارد؛ یا اظهار تعجّب میکنند از اینکه ایران، در عین تحریم، مثلاً میتواند ماهواره به فضا پرتاب کند و امثال اینها؛ این نتیجه‌ی این توانایی‌های مربوط به قدرت دفاعی است که این هم یکی از سرفصل‌های مهمّ فرمایشات امام است.

یک سرفصل دیگر اصل «تبیین» است. امام معتقد به تبیین بود. «تبیین» یعنی مردم را در جریان مسائلی که باید بدانند، با زبان مناسب قرار دادن. خود امام، از آغاز نهضت، از اوّل نهضت ــ از سال ۱۳۴۱ ــ با مردم حرف زد، برای مردم تبیین کرد، تا آخرین سال عمر او که این نوشته‌های امام بزرگوار در سال آخر عمر مبارک ایشان جزو برترین نوشته‌های ایشان است؛ خطاب به مردم، خطاب به حوزه‌های علمیّه و طلّاب و علما، خطاب به دانشگاهیان و دیگران. این نکته را خوب است من عرض کنم که امام وقتی تبیین میکرد، تبیین امام فقط تحریک احساسات نبود؛ هم احساسات را هدایت میکرد، هم استدلال میکرد و عقلها را قانع میکرد؛ عقلها را قانع میکرد! هم با دلها حرف میزد، هم با مغزها حرف میزد؛ میتوانست این‌جور تبیین کند. این «تبیین» هم یکی از چیزهایی است که در مجموعه‌ی «استقلال ملّی» کشور ما ــ که رکن اصلی فعّالیّت امام است ــ میگنجد.

یک اصل دیگر اصل «استقامت» است؛ «استقامت» غیر از آن «مقاومت» است که عرض کردیم. «استقامت» یعنی راه را دنبال کردن، صراط مستقیم را رها نکردن، پیگیری کردن، تداوم دادن؛ این معنای «استقامت» است.

«استقلال ملّی» مجموعه‌ای از این اصول و برخی [اصول] دیگر است؛ اینها را امام در هویّت ملّت ایران وارد کرد و مردم را، دلها را، ذهنها را، جوانها را با این اصول آشنا کرد. امروز جوان ما با مسئله‌ی «خودباوری»، با مسئله‌ی «ما میتوانیم»، با مسئله‌ی «مقاومت»، با مسئله‌ی «ادامه‌ی راه» آشنا است، ذهنها و دلها آشنا است؛ این کار را امام بزرگوار کرد، لذا هویّت انقلاب حفظ شد. این، آن عقلانیّتی است که امام به وسیله‌ی آن توانست انقلاب اسلامی را و نظام ناشی از انقلاب اسلامی را در همان خطّی که برای آن به وجود آمده بود و از آغاز ترسیم شده بود، نگه دارد.

امروز گاهی ما می‌بینیم در بعضی از گفتارها میگویند «عقلانیّت»، اسم «عقلانیّت» را می‌آورند، [امّا] منظورشان از «عقلانیّت» این است که ما برویم در مقابل آمریکا سر خم کنیم؛ میگویند این «عقلانیّت» است! مقصودشان این است که ما تسلیم قدرت زورگو بشویم؛ این را «عقلانیّت» میدانند! اینها «عقلانیّت» نیست. «عقلانیّت»، عقلانیّت امام است؛ همان چیزی است که توانست این ملّت را پیش ببرد، این ملّت را قوی کند، مقتدر کند، در دنیا آبرومند کند، موجّه کند و آینده‌ی روشنی را در مقابل این ملّت بگذارد. ان‌شاءالله کشور با عقلانیّتی که امام پایه‌گذاری کردند میتواند به پیشرفت برسد، میتواند به امنیّت پایدار برسد، میتواند به رفاه عمومی برسد و در محیط بین‌الملل هم میتواند از آنچه هست ارتقاء بیشتری پیدا کند. این مسئله‌ی مربوط به امام.

و امّا تبیینِ یک مسئله‌ی ملّی؛ مسئله‌ی هسته‌ای. من راجع به مسئله‌ی هسته‌ای بایستی چند جمله‌ای برای آگاهی ملّت ایران عرض کنم. عزیزان من! ایران به برکت هوش جوانان، همّت دانشمندان، تلاش فراوان، توانست دارای چرخه‌ی کامل سوخت هسته‌ای بشود؛ یعنی ما امروز قادر هستیم سوخت هسته‌ای را از معدن تا خود نیروگاه تولید کنیم و پیش ببریم؛ این [کار] را جوانهای ما کردند، دانشمندان ما کردند. در دنیا کشورهایی که این توانایی را دارند، شاید از عدد انگشتان دو دست کمترند؛ این را ملّت ایران به دست آورده.

من یک نکته را اوّل عرض بکنم. صنعت هسته‌ای فقط برای انرژی نیست؛ بعضی خیال میکنند صنعت هسته‌ای فقط برای انرژی پاک و ارزان است ــ که البتّه همین‌جور هم هست ــ و این ناشی از صنعت هسته‌ای است، لکن فقط این نیست؛ این یک جزئی از فواید صنعت هسته‌ای است. صنعت هسته‌ای یک صنعت مادر است، یک صنعت مادر ؛ متخصّصین و دانشمندان و کسانی که حرفه‌شان این است، برای ما توضیح دادند و من امیدوارم برای مردم هم بیشتر توضیح بدهند. عرصه‌های متعدّد علمی متأثّر از صنعت هسته‌ای‌اند، عرصه‌های متعدّد علمی، از جمله فنّاوری‌های دقیق و حسّاس مثل تجهیزات پزشکی، هوافضا، حسگرهای دقیق، الکترونیک؛ اینها مربوط به صنعت هسته‌ای‌اند، متأثّر از صنعت هسته‌ای هستند. از جمله علوم پایه و مهندسی مثل فیزیک هسته‌ای، مهندسی انرژی، مهندسی مواد؛ از جمله کاربردهای پزشکی و دارویی، هم در تشخیص، هم در درمان؛ اینها متأثّر از صنعت هسته‌ای هستند. صنعت هسته‌ای در درمان بعضی از بیماری‌های سخت، حرف اوّل را میزند؛ هم در تشخیص، هم در درمان. [از جمله] در صنایع مربوط به کشاورزی و در صنایع مربوط به محیط زیست؛ موارد متعدّدی از این قبیل هست که وابسته‌ی به صنعت هسته‌ای یا متأثّر از صنعت هسته‌ای است. صنعت هسته‌ای یک صنعت مادر است، یک صنعت اصلی است.

خب، حالا در صنعت هسته‌ای یک نقطه وجود دارد که به منزله‌‌ی کلید است و آن عبارت است از غنی‌سازی؛ غنی‌سازی اورانیوم. دشمنان ما روی همین غنی‌سازی اورانیوم تکیه کرده‌اند، روی این انگشت گذاشته‌اند. صنعتِ هسته‌ایِ با این عظمت، بدون داشتن توانایی غنی‌سازی یک چیز بی‌فایده است، زیرا برای سوخت نیروگاه‌هایمان باید دستمان را دراز کنیم به [طرف] دیگران. این مثل آن میماند که شما نفت در داخل کشورتان داشته باشید، امّا حق نداشته باشید پالایشگاه درست کنید و بنزین تولید کنید! نفت دارید، امّا بنزین را باید از دیگری بخرید؛ آن کشور اگر خواست به شماها میفروشد، به هر قیمتی خواست میفروشد، اگر هم نخواست نمیفروشد؛ بهانه‌ای می‌آورد و نمیفروشد: فلان کار را بکن، وَالّا بنزین نمیدهم؛ هدف آنها این است. ما اگر صد نیروگاه هسته‌ای داشته باشیم امّا غنی‌سازی نداشته باشیم، به دردمان نمیخورد؛ برای خاطر اینکه نیروگاه هسته‌ای احتیاج به سوخت دارد و اگر این سوخت را نتوانیم در داخل کشور تولید کنیم، باید دست دراز کنیم طرف آمریکا و آنها برای دادن سوخت هسته‌ای ممکن است ده‌ها شرط بگذارند؛ ما این را امتحان کردیم. در دهه‌ی هشتاد، سر سوخت بیست درصد، رئیس‌جمهور آمریکا(۶) خودش دو نفر از رؤسای جمهور دوست ما را واسطه کرد که به ایران بگویید یک مقداری از غنی‌سازی‌های سه‌و‌نیم درصد را به ما بدهد، ما بیست درصدی را که احتیاج دارد به او میدهیم؛ ما احتیاج داشتیم به بیست درصد، مسئولین قبول کردند، بنا شد که مبادله بشود. بنده گفتم که این مبادله باید این‌جوری باشد که آنها بیست درصد را بیاورند بندرعبّاس، ما آزمایش کنیم ببینیم درست است، بعد آن را میگیریم، سه‌ونیم درصد را به آنها میدهیم. وقتی دیدند ما روی گرفتن بیست درصد دقّت داریم و اصرار داریم، زیر قول خودشان زدند و ندادند! البتّه در همین اوقات، در همین حین که مسئولین ما سر این قضیّه مشغول این زدوخوردهای سیاسی بودند، دانشمندان ما خودشان در داخل بیست درصد را تولید کردند.

حرف اوّل آمریکایی‌ها این است که شماها اصلاً صنعت هسته‌ای نداشته باشید، ایران صنعت هسته‌ای نداشته باشد، شما در رادیودارو به ما احتیاج داشته باشید، در انرژی به ما احتیاج داشته باشید، در دستگاه آب‌شیرین‌کن به ما احتیاج داشته باشید، در ده‌ها رشته‌ی مهمّ دیگر به ما وابسته باشید و اصلاً صنعت هسته‌ای نداشته باشید. هزاران دانشمند و پژوهشگری که در ایران تربیت شدند ــ الان ما هزاران جوان دانشمند در مسائل هسته‌ای و مرتبط با هسته‌ای در کشور داریم که اینها در همین چند سال تربیت شده‌اند ــ همه‌ی اینها را ما مأیوس کنیم، بیکار کنیم، از آینده‌ی کشور خودمان ناامید کنیم؛ آمریکایی‌ها این را میخواهند، این را میگویند، این را از ما مطالبه میکنند؛ سردمداران بی‌ادب و گستاخ آمریکا این خواسته را با زبانهای گوناگون تکرار میکنند. آنها با پیشرفت ایران مخالفند، با استغناء ملّت ایران مخالفند.

من اینها را گفتم برای اینکه ملّت عزیزمان تا حدودی در جریان مسئله قرار بگیرند؛ البتّه بیشتر باید توضیح بدهند. پاسخ ما به یاوه‌گویی‌های دولت پُرسروصدا و بی‌تدبیر آمریکا معلوم است؛ معلوم است ما چه جوابی میدهیم. یک روز ــ چند سال قبل از این ــ یکی از رؤسای جمهور آمریکا(۷) گفت من اگر بتوانم، پیچ‌ومهره‌های صنعت هسته‌ای ایران را باز میکنم و از بین میبرم! که البتّه اعتراف کرد که نمیتواند و از آن روز، پیچ‌ومهره‌های صنعت هسته‌ای ما بسیار محکم‌تر هم شده. او البتّه اقرار کرد که نمیتواند پیچ‌ومهره‌ها را باز کند؛ گفت نمیتوانم، اگر میتوانستم میکردم. اینهایی هم که امروز سر کارند ــ صهیونی و آمریکایی ــ اینها هم بدانند که در این مورد، هیچ غلطی نمیتوانند بکنند. البتّه قبل از این حرفها، قبل از این توضیحها، اوّلین مطلبی که ما در باب هسته‌ای به طرفهای آمریکایی و غیره میگوییم این است که شما چه‌کاره‌اید؟ چرا دخالت میکنید که ایران باید غنی‌سازی داشته باشد یا نداشته باشد؟ به شما چه؟ شما امکانات اتمی دارید، بمب اتم دارید، ویرانگری شدید دنیا در اختیار شما است، به شما چه که ملّت ایران غنی‌سازی داشته باشد یا نداشته باشد، صنعت هسته‌ای داشته باشد یا نداشته باشد؟ [ملّت ایران] یک ملّتی است که اختیارش دست خودش است؛ به شما ربطی ندارد؛ شما چه‌کاره‌اید؟ شما از چه موضع حقوقی‌ای این حرفها را میزنید؟ این مطلب ما است. این هم راجع به مسئله‌ی هسته‌ای.

آخرین حرف من مربوط به جنایات حیرت‌انگیز رژیم صهیونیستی در غزّه است؛ واقعاً حیرت‌انگیز است! انسان باورش نمی‌آمد که اینها این‌جور طرحهای جنایت‌آمیزی داشته باشند. ببینید، اینها یک بمب می‌انداختند و یک خانه یا دو خانه خراب میشد، مثلاً ده نفر یا پانزده نفر شهید میشدند؛ دیدند نه، این کم است؛ حالا چه کار میکنند؟ حالا یک مرکزی را درست میکنند به عنوان «تقسیم غذا» ــ چون موادّ غذائی که وارد غزّه نمیشود ــ مردم هجوم میبرند برای اینکه از آنجا غذا بگیرند و اینها با یک مسلسل، ده برابر آن چیزی را که با بمب از بین میبردند از بین میبرند! کشتن مردم برایشان گران تمام میشد، ارزانش کردند؛ باید بمب مصرف میکردند، حالا گلوله مصرف میکنند. این حیرت‌انگیز است؛ واقعاً این جنایت انسان را متحیّر میکند که انسان چقدر ممکن است پست و خبیث و شقی و شریر باشد که بتواند یک چنین کاری را بکند! البتّه آمریکا هم در این جنایت شریک است، دست آمریکا هم در این جنایات آلوده است؛ به همین دلیل هم هست که ما گفتیم، تکرار کردیم و اصرار میکنیم که آمریکا باید از این منطقه خارج بشود.

یک جمله هم مایلم به دولتهای اسلامی بگویم. دولتهای اسلامی امروز خیلی تکلیف دارند. میخواهم صریح به دولتها بگویم که امروز جای مجامله و ملاحظه‌کاری و بی‌طرفی نیست، امروز روز سکوت کردن نیست. اگر دولتی در میان دولتهای اسلامی به هر شکلی و به هر بهانه‌ای از رژیم صهیونی حمایت بکند ــ چه با عادّی‌سازی روابط، چه با بستن راه کمک به فلسطین، چه با توجیه جنایات صهیونیست‌ها ــ یقین بداند که ننگ ابدی بر پیشانی‌اش خواهد ماند. البتّه حساب اخروی هم هست، قیامت هم هست، جزای الهی هم هست که خیلی سخت است، خیلی سنگین است، پیش خدا نمیتوانند جواب بدهند، امّا فقط جزای اخروی نیست؛ در دنیا هم ملّتها این خیانت را فراموش نخواهند کرد. و دولتها بدانند با تکیه‌ی به رژیم صهیونیستی برای هیچ دولتی امنیّت به وجود نمی‌آید؛ امنیّت را نمیتوانند با تکیه‌ی به رژیم صهیونیستی به دست بیاورند؛ چون رژیم صهیونی به حکم قاطع الهی در حال فروپاشی است و ان‌شاءالله دیری نخواهد پایید.

پروردگارا! تفضّلات خودت را بر ملّت ایران روزبه‌روز افزایش بده؛ دشمنان ملّت ایران را سرکوب و منکوب بفرما. پروردگارا! اهداف و آرمانهای بلند امام بزرگوار را در میان ملّت ایران تحقّق ببخش؛ قلب مقدّس ولیّ‌عصر (ارواحنا فداه) را از ما، از ملّت ایران، از همه‌ی خدمتگزاران راضی و خشنود بفرما؛ روح مطهّر امام بزرگوار را در اعلیٰ‌مراتب علّیّین و رضوان خودت قرار بده.

والسّلام علیکم و رحمة‌الله و‌ برکاته

(۱ در ابتدای این مراسم ــ که در جوار مرقد مطهّر حضرت امام خمینی (قدّس سرّه) برگزار شد ــ حجّت‌الاسلام سیّدحسن خمینی (تولیت حرم حضرت امام خمینی) مطالبی بیان کرد.

(۲ قابل اعتنا

(۳ آیات سیّداسدالله مدنی، سیّدمحمّدعلی قاضی طباطبائی، سیّدعبدالحسین دستغیب، محمّد صدوقی و عطاءالله اشرفی اصفهانی

(۴ در بامداد پنجم اردیبهشت ۱۳۵۹ دولت آمریکا با هدف آزادسازی جاسوسهای خود، عملیّات نظامی‌ای را زیر نظر جیمی کارتر (رئیس‌جمهور آمریکا) آغاز کرد. در جریان این عملیّات، شش هواپیما و شش بالگرد آمریکایی شبانه وارد خاک ایران شدند و برای سوختگیری در صحرای طبس فرود آمدند، امّا هنگام برخاستن هواپیماها و بالگردها طوفانِ ‌شن آغاز شد و یک هواپیما و یک بالگرد به هم برخورد کردند که هر دو به همراه چندین نظامی آمریکایی در آتش سوختند. در این هنگام، آمریکایی‌ها با رها کردن بالگردها با هواپیماهای باقیمانده از طبس گریختند و بدین ترتیب این عملیّات شکست خورد.

(۵ در دوازدهم تیرماه ۱۳۶۷، هواپیماى مسافرى جمهورى اسلامى که از بندرعبّاس عازم دُبى بود هدف موشک ناو جنگى وینسنس آمریکا در خلیج فارس قرار گرفت و ۲۹٠ مسافر آن ــ از جمله ۶۶ کودک و ۵۳ زن ــ شهید شدند. پس از چندى، دولت آمریکا به «ویلیام راجرز»، فرمانده ناو وینسنس، نشان شجاعت اعطا کرد!

(۶ جرج بوش

(۷ باراک اوباما

پیام به حجاج بیت‌الله الحرام

حضرت آیت‌الله خامنه‌ای رهبر انقلاب اسلامی در پیامی به مناسبت موسم حج امسال، حجِ همراه با معرفت و درس‌های آن را علاج دردهای امروز دنیای اسلام برشمردند و با اشاره به جنایات و شقاوت‌های رژیم صهیونی در غزّه، مهمترین وظیفه دولت‌های اسلامی را مانع شدن از ادامه فاجعه بشری در غزه و فشار به آمریکا به‌عنوان حامی اصلی رژیم صهیونی برای توقف کمکها و حمایتها دانستند و از ملتها خواستند مطالبه‌گرِ عمل دولتها به این وظیفه باشند.

رهبر انقلاب در این پیام سفر حج را تمرین هجرت از زندگی معمول به زندگی توحیدی خواندند و با برشمردن اجزاء اصلی زندگی توحیدی، گفتند: آئین حج نمونه‌های نمادین زندگی توحیدی را در خود گردآورده و حج‌گزار را با آن آشنا و به آن دعوت می‌کند و باید این دعوت را شنید، آموخت و عزم خود را برای بکارگیری درس‌های آن استوار کرد.

حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، دنیای اسلام را بیش از همیشه نیازمند بکارگیری درس‌های حج دانستند و با اشاره به اینکه حج امسال دومین موسم حجی است که با جنایات رژیم صهیونی در غزه همزمان شده است، با طرح این سؤال که چه کسی باید در برابر این فاجعه بشری بایستد، افزودند: بی‌شک دولت‌های اسلامی نخستین مخاطب این تکلیف‌اند و ملتها مطالبه‌گرانِ عملِ دولت‌ها به آن هستند.

ایشان آمریکا را شریک قطعی جنایات رژیم صهیونی در غزه دانستند و تأکید کردند: دولت‌های مسلمان باید همه راه‌های کمک‌رسانی به رژیم صهیونی را مسدود کنند و دست جنایتکار را از ادامه رفتار شقاوت‌آمیز در غزه کوتاه سازند و مرتبطین آمریکا در منطقه نیز باید دولت مستکبر آمریکا را مجبور به توقف حمایت از رژیم صهیونی کنند.

رهبر انقلاب اسلامی با اشاره به اینکه مقاومت اعجاب‌انگیز مردم غزه، مسئله فلسطین را در رأس توجهات دنیای اسلام و همه آزادگان جهان قرار داده است، خاطر نشان کردند: لازم است سخنگویان و دارندگان جایگاه‌های اجتماعی، ملتها را آگاه و حساس و مطالبات مربوط به فلسطین را گسترده‌تر کنند و حجاج سعادتمند نیز پیروزی بر ستمگران صهیونی و حامیان آنها را از خدای متعال مسئلت کنند.

متن پیام رهبر انقلاب اسلامی به این شرح است:

بسم الله الرّحمن الرّحیم

و الحمد لله ربّ العالمین و الصّلاة و السّلام علی خیر خلق الله محمّدٍ المصطفی و آله الطّیّبین و صحبه المنتجبین و من تبعهم باحسان الی یوم الدّین.

حج، آرزوی مؤمنان و عید مشتاقان و رزق معنوی سعادتمندان است، و اگر با معرفت به عمق رمزآلود آن همراه باشد، علاج دردهای عمده‌ی امّت اسلامی، بلکه همه‌ی بشریّت است.

سفر حج همانند دیگر سفرها نیست که برای تجارت یا گردشگری یا هدفهای گوناگون دیگر انجام میشوند و احیاناً در خلال آن، عبادتی یا کار نیکی هم صورت میگیرد؛ سفر حج تمرین هجرت از زندگیِ معمول به زندگی مطلوب است. زندگی مطلوب، زندگی توحیدی است که در آن، طوافِ دائم بر گِرد محور حق، سعیِ دائم در میانه‌ی قلّه‌های دشوار، رَمیِ دائم شیطان شریر، وقوف آمیخته با ذکر و ابتهال، اطعام فقیرِ زمینگیر و رهگذر، یکسان دیدنِ رنگ و نژاد و زبان و جغرافیای انسانها، و در همه حال آماده‌ی خدمت بودن و به خدا پناه بردن و پرچم دفاع از حق برافراشتن، اجزای اصلی و همیشگی است. آئین حج، نمونه‌های نمادین این زندگی را در خود گردآورده، و حج‌گزار را با آن آشنا و به آن دعوت میکند.

این دعوت را باید شنید؛ دل را و چشمِ ظاهر و باطن را باید گشود؛ باید آموخت و عزم خود را برای به‌کارگیری این درسها، استوار داشت. هر کس در حدّ توان میتواند گامی در این راه بردارد؛ و علما و روشنفکران و صاحبان مناصبِ سیاسی و جایگاه‌های اجتماعی، بیش از دیگران.

دنیای اسلام اکنون بیش از همیشه نیازمند به‌کارگیری این درسها است. اکنون این دوّمین موسم حجّی است که همزمان با فجایع غزّه و غرب آسیا برگزار میشود. باند صهیونیستِ جنایتکارِ حاکم بر فلسطین، با قساوتی بهت‌آور و شقاوت و شرارتی بی‌نظیر،‌ فاجعه‌ی غزّه را به نقطه‌ی باورنکردنی رسانده است. اکنون کودکان فلسطینی، فراتر از بمب و گلوله و موشک، با تشنگی و گرسنگی کشته میشوند؛ خانواده‌های داغدار عزیزان و جوانان و پدران و مادران، روزبه‌روز افزایش می‌یابد؛ چه کسی باید در برابر این فاجعه‌ی بشری بِایستد؟

بی‌شک دولتهای اسلامی، نخستین مخاطب این تکلیفند و ملّتها، مطالبه‌گرانِ عمل دولتها به آن. دولتهای مسلمان شاید در مسائل گوناگونی دچار اختلاف نظر سیاسی باشند، این نباید آنان را از اتّفاق نظر و همکاری در ماجرای سهمگین غزّه و دفاع از مظلوم‌ترین مجموعه‌ی بشری در جهانِ امروز باز دارد. دولتهای مسلمان باید همه‌ی راه‌های کمک‌رسانی به رژیم صهیونی را مسدود کنند و دست جنایتکار را از ادامه‌ی رفتار شقاوت‌آمیز در غزّه کوتاه سازند. آمریکا شریک قطعی جنایات رژیم صهیونی است؛ مرتبطین آمریکا در این منطقه و دیگر مناطق اسلامی، به ندای قرآن درباره‌ی دفاع از مظلوم گوش فرا دهند و دولت مستکبر آمریکا را مجبور به توقّف این رفتار ظالمانه کنند. آئین برائت در حج، گامی در این راه است.

مقاومت اعجاب‌انگیز مردم غزّه، مسئله‌ی فلسطین را در رأس توجّهات دنیای اسلام و همه‌ی آزادگان جهان قرار داده است؛ از این فرصت باید استفاده کرد و به یاری این ملّت مظلوم شتافت. به رغم تلاش مستکبران و حامیان رژیم صهیونی برای فراموشیِ نام و یاد مسئله‌ی فلسطین، ذات شریر سردمداران این رژیم و سیاست احمقانه‌ی آنان، وضعیّتی پدید آورده که امروز نام فلسطین از همیشه درخشان‌تر، و نفرت عمومی از صهیونی‌ها و حامیانشان، از همیشه بیشتر است؛ و این فرصت مهمّی برای دنیای اسلام است.

سخنگویان و دارندگان جایگاه‌های اجتماعی، لازم است ملّتها را آگاه و حسّاس و مطالبات مربوط به فلسطین را گسترده‌تر کنند. شما حجّاج سعادتمند هم از فرصت دعا و یاری طلبیدن از خدای متعال در مراسم حج غفلت نورزید و پیروزی بر ستمگران صهیونی و حامیان آنها را از خدای متعال مسئلت کنید.

صلوات و سلام خدا بر پیامبر گرامی اسلام و خاندان مطهّر او، و سلام و درود بر حضرت مهدی بقیّة‌الله (عجّل الله ظهوره).

والسّلام علیکم و رحمة‌الله و‌ برکاته
سیّدعلی خامنه‌ای
۱۴۰۴/۳/۹

عید قُربان یا عید الأضحی

عید قربان، عید اضحی، حج اکبر، عید خون یا یوم التردید یکی از اعیاد بزرگ مسلمانان، مصادف با روز دهم ماه ذی حجه و از روزهایی که روزه گرفتن در آن حرام است. در این روز باید حجاج به منی رفته و اعمال عید قربان را به جا آورند که از جمله آن اعمال، قربانی کردن است. اگرچه برگزار کردن مراسم قربانی بر زائران کعبه و در مراسم حج واجب است، اما برای سایر مردم در غیر موسم حج مستحب بوده و بسیاری از مسلمانان در سراسر جهان در این روز، مراسم قربانی را انجام داده و این روز را جشن می‌گیرند و روز تعطیلی در ایران و بسیاری از کشورهای اسلامی است. مطابق آیات قرآن و روایات وارده حضرت ابراهیم (علیه‌السلام) مامور شد پسرش حضرت اسماعیل (علیه‌السلام( را برای تقرب به خداوند و امتثال امر الهی قربانی کند، اما وقتی حضرت ابراهیم (علیه‌السلام) خواست پسرش را قربانی کند، جبرئیل قوچی را برای آن حضرت آورده و آن‌را به جای اسماعیل قربانی کرد، و این سنت قربانی از این روخداد باقی مانده است.

برای شب و روز عید قربان آداب و اعمالی را در کتب فقهی و ادعیه ذکر کرده‌اند؛ زیارت امام حسین علیه‌السّلام، شب زنده‌داری و غسل از جمله اعمال شب عید و قربانی کردن، اقامه نماز عید قربان، توسعه دادن بر خانواده در خوراک و مانند آن، زیارت امام حسین (علیه‌السّلام) و خواندن دعای ندبه از جمله اعمال روز عید ذکر شده است. از احکام و آداب عید قربان در باب‌های طهارت، صلات، صوم و حج کتب فقهی سخن گفته‌اند.

روز دهم ذی الحجه با نام عید قربان، یکی از عیدهای بزرگ مسلمانان است. این روز مطابق است با روزی که حضرت ابراهیم علیه السلام بعد از اینکه خواب دیده بود فرزندش اسماعیل را قربانی می کند، فرزند خود را به قربانگاه برد. در اسلام قربانی نمودن در این روز بر کسی که حج تمتع به جا می‌آورد، واجب و بر دیگران مستحب است. مسلمانان در کشورهای اسلامی روز عید قربان را جشن می گیرند.

روز دهم ذی‌الحجة در کنار عید غدیر و عید فطر و روز جمعه یکی از اعیاد بزرگ اسلامی به شمار می‌رود که در چنین روزی ابراهیم(ع(، فرزندش اسماعیل(ع) را به قربانگاه برد که جبرئیل به همراه «قوچی» بر او نازل شد و ابراهیم(ع)را مأمور به ذبح آن کرد. قربانی کردن در این روز بر حاجیانی که در سرزمین منا حضور داشته باشند واجب و برای سایر مسلمانان مستحبّ مؤکد است.

در منابع دینی اعمالی برای شب و روز عید قربان ذکر شده که شب‌زنده‌داری،زیارت امام حسین(ع)، غسل، دعای ندبه و نماز عید قربان از جمله آن‌هاست. روزه گرفتن در این روز حرام است.

عید قربان در کشورهای اسلامی، تعطیل رسمی بوده و مسلمانان در این روز به برگزاری جشن می‌پردازند.

عید قربان، روز آزمایش و امتحان حضرت ابراهیم(ع) و حضرت اسماعیل(ع) است که از آن سربلند بیرون آمدند.[۱] سنّت قربانی در روز عید قربان نیز یادبود رخداد ذبح اسماعیل است.[۲] حضرت ابراهیم بنابر رؤیایی که دیده بود مأمور قربانی کردن فرزندش شد. در هنگام قربانی، ابراهیم پیشانی پسرش را بر زمین نهاد و تیغ تیز بر حلق او گذارد؛ اما کارد گردن او را نبرید و سرانجام هنگامی که پدر و پسر تسلیم بودن کامل خود در برابر فرمان الهی را نشان دادند، خداوند عمل او را قبول نمود و ابراهیم به جای قربانی فرزندش قوچی را که جبرئیل آورده بود، قربانی نمود.[۳] بنابر برخی روایات، تمام حیواناتی که در سرزمین منا در روز عید قربان ذبح می‌شوند؛ فدیه حضرت اسماعیل هستند.[۴]

در عصر جاهلیت قربانی کردن از پلیدی شرک مبرا نبود. کعبه را با خون قربانی آلوده می‌کردند و گوشت آن را بر خانه کعبه می‌آویختند تا خداوند آن را قبول کند. در قرآن این رسم مذموم خوانده شده و شرط قبولی قربانی تقوا معرفی می‌شود.[۵] همین تقوا و خلوص برای قربانی کردن است که این روز، حج اکبر نامیده می‌شود.[۶]

نام دیگر عید قربان، یوم النَّحر، عیدالاَضْحیٰ و عید خون است. دهخدا از این روز با نام عید گوسپندکُشان یاد می‌کند.[۷] .

معرفی اجمالی

از نظر لغوی، «قربانی» از لفظ «قربان» گرفته شده است. هر چیزی که وسیله قرب و نزدیکی به خداوند متعال باشد، به آن قربانی می‌گویند. حال آن چیز ذبح حیوان باشد یا صدقات دیگر. «عید» از کلمه «عود» به معنای بازگشت است، بازگشت از زندان نفس و خرافات به سوی خدا، بازگشت از تسلط اهریمن به سوی خدای رحمت. «عید قربان»، به معنای بازگشت انسان به مقام تقرب الهی است که این مقام در سایه مبارزه با هواهای نفسانی و در پرتو تهذیب، خودسازی و بهره‌گیری از فرصت‌های ناب به دست می‌آید. روز دهم ماه ذی الحجه مصادف با عید قربان از بزرگ‌ترین عیدهای مسلمانان است، یادآور فداکاری و ایثار ابراهیم در راه رضای معبود و تسلیم و ایمان اسماعیل در قربانگاه.

نام‌های دیگر

نام دیگر عید قربان، عید اضحی و عید خون، از اعیاد بزرگ اسلامی و مصادف با دهم ماه ذی حجه است. روز اثبات تسلیم در برابر امر الهی، روز آزمایش و امتحان حضرت ابراهیم (علیه‌السلام) و حضرت اسماعیل (علیه‌السلام) که از آن سربلند بیرون آمدند. [۱] «فَلَمّا اَسْلَما وَتَلّهُ لِلجَبینِ وَنادَیناهُ اَنْ یا اِبراهیم، قد صدّقت الرّؤیا انّا کذلک نجزِی المحسنین؛[۲] ...هان ای ابراهیم به خوبی انجام وظیفه کردی و ما نیکوکاران را این چنین پاداش خواهیم داد.»
یکی از نام‌های عید قربان، «حج اکبر» است. هر چند در اثبات این نام بر این روز اختلاف نظرهایی وجود دارد، ولی در حقیقت این عید برای مسلمانان، مانند تصویری زیبا از حجی بزرگ است؛ زیرا حج، آیینه طاعت و بندگی و سجود در پیشگاه معبود است و مگر عید قربان پیامی جز این ارزش‌ها دربردارد. در حقیقت، می‌توان تمامی مناسک حج را در قربانی شدن بر آستان پروردگار خلاصه کرد.

در لغت‌نامه دهخدا، به نقل از مهذب الاسماء، عید قربان، حج اکبر، عید اَضحی و عید گوسفندکُشان معنا شده است. در ریشه عید اَضحی مواردی بیان شده که یکی از آن موارد، معنای لغوی «اَضحیه» است. «اَضحیه» به حیوانی گفته می‌شود که در روز دهم ذی الحجه قربانی شود.

نام دیگر روز عید قربان را «یوم التردید» گفته‌اند. نقل است حضرت ابراهیم علیه‌السّلام در شب هشتم ذی الحجه خواب دید که فرشته‌ای بالای سرش ایستاده است و می‌گوید: «ای ابراهیم! پروردگار تو می‌فرماید فرزند خود را برای من قربانی کن! » آن حضرت وحشت‌زده از خواب بیدار شد و در حیرت بود که این خوابی شیطانی یا وحی الهی بوده است. از این‌رو، این روز را «یوم التردید» نیز گفته‌اند.

آداب عید قربان

از انس بن مالک روایت شده است: «هنگامی که پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم به مدینه آمدند، مردم مدینه در دو روز خاص به شادی و تفریح مشغول می‌شدند و آن دو روز را جشن می‌گرفتند. پیامبر به آنان فرمود: «خداوند به جای آن دو روز، دو روز بهتر برای شما قرار داده است؛ روز عید فطر و روز عید قربان». [۳] ‌ام سلمه از رسول خدا (صلی ‌الله ‌علیه ‌و‌آله ‌وسلّم) روایت کرده است: «هرگاه هلال ماه ذی الحجه را دیدید و قصد قربانی کردن داشتید، تا حیوانی را قربانی نکرده‌اید، قسمتی از مو، ناخن و موهای زاید خود را کوتاه نکنید». [۴] از اعمال این روز، نظافت، استعمال بوی خوش، مسواک زدن و غسل کردن است؛ مانند کارهایی که در روز جمعه تاکید شده است. پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) در روز عید قربان، پیش از نماز چیزی نمی‌خورد تا از نماز برمی‌گشت.[۵] رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) در روز عید، از راهی به مصلا می‌رفتند و از راه دیگر بازمی‌گشتند.[۶] نماز عید دو رکعت است که به شیوه مخصوصی خوانده می‌شود و پیامبر خدا بر خواندن آن بسیار تاکید کرده است. کسانی که به نماز عید که به صورت جماعت برگزار می‌شود، نرسند و همچنین زنانی که در خانه هستند، می‌توانند نماز عید را فرادا بخوانند. در صورت نرسیدن به نماز جماعت در روز عید، تعداد رکعات نماز و چگونگی آن تغییری نمی‌کند. جبیر بن نضیر روایت می‌کند: هنگامی که اصحاب رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم در روز عید همدیگر را دیدار می‌کردند، به یکدیگر می‌گفتند: «تَقَبَّلَ اللهُ مِنّا و مِنْک؛ خداوند از ما و شما قبول کند». [۷]

آداب اجتماعی

رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) فرمود: «همانا خداوند بلند مرتبه به من وحی کرد که در برابر یکدیگر فروتن باشید تا یکی بر دیگری ستم و تجاوز نکند و فخر و تکبر نورزد». [۸]

پیامبر خدا (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) فرمود: «بخورید و بیاشامید، بپوشید و به یکدیگر صدقه دهید، ولی اسراف نکنید و تکبر نورزید».کسی که می‌خواهد روزی‌اش افزون شود و بقیه عمرش پر خیر و برکت باشد، باید صله رحم به جا آورد.

احکام نماز عید قربان

وقت نماز عید قربان، از اول آفتاب روز عید است تا ظهر. مستحب است نماز عید قربان را پس از بلند شدن آفتاب بخوانند. نماز عید قربان دو رکعت است. نمازگزار در رکعت اول پس از خواندن حمد و سوره، باید پنج تکبیر بگوید و پس از هر تکبیر یک قنوت بخواند. پس از آن به رکوع برود و دو سجده به جا بیاورد. رکعت دوم نماز چهار تکبیر و قنوت دارد. مستحب است نمازگزار پس از نماز، قدری از گوشت قربانی بخورد. مستحب است نمازگزار پیش از نماز عید غسل کند و دعاهای پیش از نماز و پس از آن را که در کتاب‌های دعا آمده است، بخواند. مستحب است در نماز عید بر زمین سجده کنند و در حال گفتن تکبیرها، دست‌ها را بلند کنند و نماز را بلند بخوانند.[۹]

اعمال

احکام و آداب خاصی در روایات و فقه اسلامی، درباره روز و شب عید قربان وارد شده است.

اعمال شب عید قربان

از امام صادق علیه السلام روایت شده که از پدرانش چنین نقل فرمودند:[۲] «امام علی علیه السلام دوست داشت چهار شب از سال، خود را فارغ نماید؛ شب اول رجب، شب نیمه شعبان، شب عید فطر و شب عید قربان». ممکن است منظور از فراغت، فراغت برای عبادت در آن شب با زنده نگهداشتن آن باشد. بلکه به قرینه احادیث مشابه ظاهراً منظور همین است. زنده نگهداشتن آن عبارت از فارغ ساختن نفس، قلب و اعضای بدن در خدمت به خداوند متعال است، به این صورت که دل او در یاد خدا بوده، بدنش مشغول فرمانبرداری و عبادت خدا بوده و در طول شب هیچ چیزی حتی مناجات، او را از خداوند غافل ننماید؛ مگر این که مشغول شدن به این مناجات نیز برای خدا و به خاطر او باشد که این مطلب اولین درجه مراقبت می‌باشد. در شب و روز عید زیارت امام حسین علیه‌السلام مستحب است. از واجبات شب عید قربان بر حاجى بیتوته در مشعر الحرام است.[۳]

شب عید

زیارت امام حسین علیه‌السّلام در شب عید مستحب مؤکد است،[۱۰] چنان‌که این شب از بهترین زمان‌ها برای دعا و استجابت آن می‌باشد.[۱۱] از واجبات شب عید بر حاجی بیتوته در مشعر الحرام است.[۱۲] از امام صادق علیه‌السلام روایت شده که از پدرانش چنین نقل فرمودند: [۱۳] «امام علی علیه‌السلام دوست داشت چهار شب از سال، خود را فارغ نماید، شب اول رجب، شب نیمه شعبان، شب عید فطر و شب عید قربان» ممکن است منظور از فراغت، فراغت برای عبادت در آن با زنده نگهداشتن آن باشد. بلکه به قرینه احادیث مشابه ظاهراً منظور همین است. زنده نگهداشتن آن عبارت از فارغ ساختن نفس، قلب و اعضای بدن در خدمت به خداوند متعال است، به این صورت که دل او در یاد خدا بوده، بدنش مشغول فرمانبرداری و عبادت خدا بوده و در طول شب هیچ چیزی حتی مناجات، او را از خداوند غافل ننماید، مگر اینکه مشغول شدن به این مناجات نیز برای خدا و به خاطر او باشد، که این مطلب اولین درجه مراقبت می‌باشد. در شب و روز عید زیارت امام حسین (علیه‌السلام) مستحب است.

روز عید

بسیار انجام دادن کارهای نیک [۱۴] قربانی کردن در غیر منی و تقسیم کردن گوشت آن میان فقرا [۱۵] [۱۶] گزاردن نماز عید در عصر غیبت [۱۷] و خوردن از گوشت قربانی پس از نماز عید مستحب است، [۱۸] چنان‌که غسل کردن در روز عید مستحب مؤکد می‌باشد و آغاز وقت آن طلوع فجر است، [۱۹] لیکن در اینکه پایان وقت آن، قبل از خروج برای نماز عید است یا زوال خورشید و یا غروب آفتاب، اختلاف می‌باشد.[۲۰] نماز عید در عصر حضور و حاکمیت امام علیه‌السّلام واجب است.[۲۱] [۲۲] روزه گرفتن در روز عید قربان حرام است.[۲۳] توسعه دادن بر خانواده در خوراک و مانند آن [۲۴] و خواندن دعای ندبه در روز عید مستحب است. مسافرت کردن در روز عید پس از طلوع خورشید و پیش از گزاردن نماز عید در صورت وجوب آن حرام و در غیر این صورت مکروه است.[۲۵] بنابر قول مشهور ، گفتن تکبیرات به گونه‌ای که وارد شده مستحب است. جایگاه آن برای غیر حاضر در منی، پس از هر یک از ده نماز واجب می‌باشد که نخستین آن، نماز ظهر روز عید و آخرین آن، نماز صبح روز دوازدهم است و برای حاضر در منی، پس از هر یک از پانزده نماز واجب که نخستین آن، نماز ظهر روز عید و آخرینش نماز صبح روز سیزدهم است. وقوف در مشعر الحرام از طلوع فجر تا طلوع خورشید روز عید بر حاجی واجب است،[۲۶] چنان‌که بر حاجی واجب است روز عید قربان جمره عقبه را رمی و پس از آن قربانی کند و سپس حلق یا تقصیر نماید.[۲۷] [۲۸]

قربانی کردن

از آداب روز عید قربان، قربانی کردن در راه خدا می‌باشد.

قربانی

در در روز عید قربان واجب است بر کسی که حج تمتع به جا می‌آورد، ذبح یک «هَدی» یعنی یک شتر یا یک گاو و یا یک گوسفند.[۶] قربانی پس از رمی جمره عقبه انجام می گیرد. خداوند در قرآن مجید راجع به قربانی چنین می‌فرماید: «وَالبُدنَ جَعَلناها لَکُم مِن شَعائِر الله». بُدن و بَدَنة به منزله شتران قربانی است.[۷] یعنی این قربانیان را قرار دادیم، چون جزو شعائر الهی می‌باشد. مستحب موکد است که حجاج در روز عید قربان اولین چیزی که می‌خورند، از گوشت قربانی باشد.[۸] قربانی برای غیر حاجیان سنت موکد است. در مورد گوشت قربانی در احادیث آمده است: امامان معصوم علیهم السلام یک سوم قربانی را به همسایگان و یک سوم آن را به نیازمندانی که درخواست داشتند، می دادند و یک سوم باقی مانده را برای خانواده خود نگه می داشتند.[۹] از این رو مستحب است که قربانى سه قسمت شود: یک سوم آن را خودش بخورد و یک سوم را صدقه دهد و یک سوم را هدیه نماید؛ و احتیاط آن است که چیزى از آن بخورد اگر چه واجب نیست.[۱۰]