علی علیه السلام مولود کعبه

علی بن ابی‌طالب ع ، جمعه ۱۳ رجب سال ۳۰ عام الفیل ۲۳ سال قبل از هجرت در مکه و داخل کعبه متولد شد.[۲۷] ولادت وی در کعبه را عالمان شیعه از جمله شیخ صدوق، سید رضی، شیخ مفید، قطب راوندی، ابن شهرآشوب و بسیاری از عالمان اهل سنت مانند حاکم نیشابوری، حافظ گنجی شافعی، ابن جوزی حنفی، ابن صباغ مالکی، حلبی و مسعودی، متواتر می‌دانند.[۲۸] ۱۳ رجب در تقویم رسمی جمهوری اسلامی ایران به مناسبت ولادت امام علی(ع)، روز پدر و تعطیل رسمی است.[۲۹] . علی(ع) در شش سالگی (۱۷ سال قبل از هجرت)، وقتی مکه دچار قحطی شد، به خانه حضرت محمد(ص) برده شد؛ همانطور که جعفر، برادر علی، به خانه عباس بن عبدالمطلب برده شد. ابوطالب، پدر امام علی(ع)، در این هنگام از تأمین خانواده پرجمعیت خود ناتوان بود.[۳۰] امام علی(ع) در یکی از خطبه‌های خود، به رفتار مهربانانه پیامبر در این دوره اشاره کرده است.[۳۱] . پس از بعثت پیامبر (۱۳ سال پیش از هجرت)، علی(ع) نخستین مرد و خدیجه س ، نخستین زنی بود که به پیامبر(ص) ایمان آوردند.[۳۲][۳۳] علی(ع) که در آن هنگام ده سال داشت به همراه پیامبر(ص) به صورت پنهانی و در کوه‌های اطراف مکه نماز می‌گزاردند.[۳۴][۳۵] پس از آنکه پیامبر(ص) دعوت به اسلام را در سال سوم بعثت علنی کرد، درواقعه دعوت از خویشاوندان نزدیک که به «انذار عشیره» یا واقعه یوم الدار معروف است، علی(ع) از وی حمایت کرد و پیامبر(ص) در پاسخ، او را برادر، وصی و جانشین خود خواند.[۳۶] در ابتدای سال هفتم بعثت، مسلمانان توسط مشرکان در شعب ابی‌طالب، محاصره شدند و از خرید و فروش و رفت و آمد منع شدند.[۳۷] در این دوران ابوطالب برای حفظ جان پیامبر(ص) بارها علی(ع) را در جای خواب او خواباند.[۳۸] مدتی پس از شکسته ‌شدن محاصره، ۳ سال پیش از هجرت، علی(ع) در ۱۹ سالگی، پدرش ابوطالب را از دست داد.[۳۹] پس از درگذشت ابوطالب، شرایط مسلمانان دشوارتر شد و پیامبر(ص) به فکر هجرت به مدینه افتاد. در شب هجرت و با آگاهی از توطئه مشرکان برای کشتن پیامبر(ص)، علی(ع)، در ۲۳ سالگی، در خوابگاه وی خوابید که به لیلة المبیت مشهور است.[۴۰] حضرت علی(ع) چند روز بعد و پس از ادای دیون پیامبر(ص) به همراه گروهی که در میان‌شان حضرت فاطمه س و فاطمه بنت اسد مادر امام علی نیز بودند، به مدینه رفت.[۴۱] .

دوران کودکی حضرت علی : زمانی که علی (علیه السلام) خردسال بود قریش دچار قحطی شد. همین امر باعث شد پیامبر صلی الله علیه و آله به ابوطالب که فرزندان زیادی داشت و نگهداری آنها در شرایط قحطی برایش دشوار شده بود پیشنهاد بدهد که سرپرستی علی علیه السلام را به او بسپارد. ابوطالب این پیشنهاد را پذیرفت و علی علیه السلام به خانه پیامبر وارد شد.[۲۱] . رسول خدا (صلی الله علیه وآله) محبت فراوانی به علی علیه السلام داشت و در تربیت او بسیار دقیق و کوشا بود. امیرالمؤمنین (علیه السلام) در مورد آموزش و پرورش خویش به دست رسول خدا (صلی الله علیه وآله) در خطبه قاصعه می فرمایند: «شما موقعیت مرا نزد پیامبر خدا به سبب خویشاوندى نزدیک و منزلت ویژه‌ام مى‌دانید. به گاه کودکى‌ام مرا در دامنش مى‌نهاد و به سینه‌اش مى چسبانْد، و در بستر خویش جایم مى‌داد، و مرا به تن خویش مى‌سود، و بوى خوشش را به [مشام] من مى‌رسانْد، و غذا را مى‌جوید و لقمه لقمه در دهانم مى‌نهاد. از من نه سخن دروغى شنید و نه کار خطایى دید. بى تردید، خداوند از همان اَوانِ از شیر گرفته شدنِ پیامبر صلى الله علیه و آله، بزرگ ترین فرشته را از میان فرشتگانش شب و روز، همراه او ساخت تا راه بزرگوارى و محاسن اخلاقى جهان را بپیماید و من هماره در پى او بودم، همچون بچّه شتر از شیر گرفته شده در پىِ مادرش. هر روز از اخلاق خود، نشانه ‌اى برایم بر پا مى‌داشت و مرا به پیروى‌اش وا‌مى‌داشت .[۲۲] .
اولین مردی که بلافاصله پس از بعثت رسول خدا (صلی الله علیه و آله) با ایشان بیعت کرد و رسالت ایشان را پذیرفت، امام علی (علیه السلام) بود. رسول اکرم صلی الله علیه و آله، در این باره به اصحاب چنین فرمودند: نخستین کسی که در روز رستاخیر با من در حوض کوثرملاقات می کند پیش قدمترین شما در اسلام، علی بن ابی طالب است .[۲۳] علامه امینی احادیث و کلمات بسیاری از محدثان و مورخان اسلامی را پیرامون پیش قدم بودن علی علیه السلام در ایمان به پیامبر اکرم درالغدیر آورده است.[۲۴] بسیاری از محدثان و تاریخ نویسان نقل می کنند که پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله روز دوشنبه به رسالت مبعوث شد و حضرت علی علیه السلام فردای آن روز ایمان آورد.

لیلة المبیت : در سال سیزدهم بعثت، با اوج گرفتن فشار مشرکان مکه بر مسلمانان و همچنین دعوت مردم یثرب"مدینه" از رسول خدا صلی الله علیه وآله، زمینه مهاجرت مسلمانان به یثرب فراهم شد. در این شرایط، مشرکان قریش تصمیم به قتل پیامبر اسلام گرفتند. آنها ۴۰ نفر از قبایل مختلف را برگزیدند تا شبانه به خانه پیامبر هجوم برده و ایشان را در بستر به قتل برسانند. رسول خدا به وحی الهی از این نقشه آگاهی یافته و از علی علیه السلام خواستند تا برای فریب قاتلان، در بستر ایشان بخوابد تا ایشان شبانه به سمت یثرب حرکت کنند. به این ترتیب در شبی که به لیلة المبیت معروف شد، علی علیه السلام فداکارانه در بستر پیامبر خوابید و پیامبر در غفلت مشرکان به مدینه هجرت نمود.[۲۵] آیه ۲۰۷ سوره بقره به مناسبت این واقعه در شأن علی علیه السلام نازل شد: وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْرِي نَفْسَهُ ابْتِغَاءَ مَرْضَاتِ اللَّهِ وَاللَّهُ رَءُوفٌ بِالْعِبَادِ ؛ و از میان مردم کسی است که جان خود را برای طلب خشنودی خدا می‌فروشد، و خدا نسبت به [این] بندگان مهربان است.
پس از هجرت پیامبر : وقتی پیامبر(ص) در مسیر هجرت به مدینه، به قبا رسید، حدود پانزده روز در آنجا منتظر ماند تا علی(ع) و همراهانش برسند.[۴۲] پس از ساختن مسجد النبی در مدینه، پیامبر در اولین خطبه خود، مهاجران و انصار را به برادریِ هم درآورد و علی(ع) را به برادری خویش برگزید.[۴۳] در سال دوم هجری، غزوه بدر میان مسلمانان و مشرکان درگرفت که طی آن، تعداد زیادی از لشکر دشمن از جمله چند نفر از سران قریش به دست علی(ع) کشته شدند.[۴۴] پس از غزوه بدر،[۴۵] حضرت علی(ع) در ۲۵ سالگی با فاطمه س ازدواج کرد؛[۴۶] با وجود اینکه حضرت فاطمه خواستگاران دیگری نیز داشت.[۴۷] پیامبر(ص) خود خطبه عقد آنها را خواند.[۴۸] . در سال سوم هجری، مشرکان برای جبران شکست بدر، جنگ اُحُد را علیه مسلمانان به راه انداختند.[۴۹] علی(ع) از کسانی بود که نبرد را رها نکرد و از جان پیامبر دفاع کرد[۵۰] و گفته شده در این نبرد ۱۶ زخم برداشت.[۵۱] کلینی و طبری گفته‌ اند که جمله لا سَیفَ اِلّا ذوالفَقار، لا فَتی اِلّا عَلیّ را جبرئیل در این نبرد در مدح علی(ع) گفته است.[۵۲] در همین سال فرزند ارشد او، امام حسن مجتبی ع به دنیا آمد.[۵۳] در سال چهارم هجری، زمانی که امام علی(ع) ۲۷ ساله بود، مادرش، فاطمه بنت اسد، درگذشت.[۵۴] امام حسین ع ، فرزند دوم علی(ع) و فاطمه(س) در همین سال به دنیا آمد.[۵۵] . در سال پنجم هجری، غزوه خندق رخ داد[۵۷] و با رشادت علی(ع) در کشتن عمرو بن عبدود به پایان رسید.[۵۸] سومین فرزند علی(ع) و فاطمه(س)، حضرت زینب س در همین سال به دنیا آمد.[۵۹] در سال ششم هجری پیمان‌نامه صلح حدیبیه میان پیامبر(ص) و قریش منعقد شد که کاتب آن، حضرت علی(ع) بود.[۶۰] ام‌ کلثوم دختر امام علی ع ، چهارمین فرزند امام علی(ع) در این سال به دنیا آمد.[۶۱] در شعبان همین سال، پیامبر(ص)، علی(ع) را مأمور سریه فدک و سرکوب یهودیان قرار داد.[۶۲] در سال هفتم هجری قمری، نبرد خیبر روی داد.[۶۳] علی(ع) در این نبرد از پرچمداران سپاه بود[۶۴] و سپاه اسلام به رهبری او توانست خیبررا فتح کند.[۶۵]. درسال هشتم هجری، علی(ع) در۳۱ سالگی ازپرچمداران سپاه پیامبر(ص) هنگام فتح مکه بود[۶۶] ودرشکستن بت‌های کعبه، پیامبر(ص) را یاری کرد.[۶۷] . غزوه تبوک در سال نهم هجری درگرفت. پیامبر ص برای اولین بار علی(ع) را به جانشینی خود در مدینه و محافظت از خانواده خویش منصوب کرد و این نبرد، تنها غزوه‌ ای است که حضرت علی(ع) در آن حضور نداشته است.[۶۸] پس از شایعاتی که منافقان پراکندند، علی(ع) خود را به سپاه رساند و پیامبر(ص) را از آنچه در مدینه گذشته بود، آگاه کرد. پیامبر(ص) در پاسخ گفتند آیا از این خرسند نیستی که جایگاه تو نزد من، چون هارون نزد موسی باشد؟[۶۹] این گفته به حدیث منزلت مشهور است.[۷۰] علی(ع) در همین سال از سوی پیامبر(ص) به ابلاغ آیات برائت در هنگام اجتماع مشرکان در مکه، مأمور شد[۷۱] و علی(ع) بعدازظهر عید قربان این آیات را ابلاغ کرد.[۷۲] در ۲۴ ذی‌الحجه سال نهم[۷۳] پیامبر(ص) به همراه علی(ع)، فاطمه(س)، امام حسن(ع) و امام حسین(ع) به مباهله با مسیحیان نجران برخاستند.[۷۴] در سال دهم هجری، پیامبر(ص)، علی(ع) را برای دعوت به اسلام به یمن فرستاد.[۷۵] در همین سال پیامبر به حج رفت.[۷۶] علی(ع) خود را از یمن به پیامبر(ص) رساند و در مکه به او ملحق شد.[۷۷] پیامبر(ص) به فرمان الهی پس از حج در منطقه غدیر خم، علی(ع) را جانشین و وصی خود قرار داد[۷۸] که به واقعه غدیر مشهور است. در این هنگام او ۳۳ سال داشت.
واقعه غدیر خم : رسول اکرم صلی الله علیه و آله در سال دهم هجری مسلمین را فرمان دادند تا همراه ایشان در آخرین حج رسول خدا که به حجة الوداع معروف است، شرکت کنند. در راه بازگشت در منطقه ای به نام غدیر خم ایی که کاروانیان از هم جدا می شدند آیه ای نازل شد: یا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ وَإِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَمَا بَلَّغْتَ رِسَالَتَهُ وَاللَّهُ يَعْصِمُكَ مِنَ النَّاسِ إِنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الْكَافِرِينَ [۴۵] رسول اکرم صلی الله علیه وآله فرمان توقف دادند و در آن جا خطبه غدیر را قرائت فرمودند و حضرت علی علیه السلام را به عنوان خلیفه و جانشین خود معرفی نمودند. خود حضرت علی در این باره می فرمایند: پیامبر خدا به قصد حجة الوداع بیرون آمد. سپس (در بازگشت)، به غدیر خم رسید. به دستور او برایش چیزی شبیه منبر ساختند. سپس از آن، بالا آمد و بازوی مرا گرفت (و بالا برد)، تا آن جا که سفیدی زیر بغلش دیده شد و با صدای بلند، در همان جایگاه گفت: هر که من مولای اویم، پس علی مولای اوست. خدایا! دوستدارش را دوست و دشمنش را دشمن بدار! پس با ولایت من، ولایت خدا و با دشمنی با من، دشمنی با خدا محقق می شود. خداوند عزوجل در آن روز، نازل کرد: الْيَوْمَ يَئِسَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ دِينِكُمْ فَلَا تَخْشَوْهُمْ وَاخْشَوْنِ الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلَامَ دِينًا»[۴۶] پس، ولایت من مایه کمال دین و رضایت پروردگار بلند مرتبه است [۴۷] .
حدیث منزلت : حدیث منزلت، حدیث معتبری از پیامبر اکرم نزد اهل سنت و شیعه است که به علی علیه السلام فرمود: أنتَ مِنّى بِمَنزلةِ هارونَ مِنْ مُوسى، اِلّا أنه لانَبىَّ بَعدى[۴۸] تو نسبت به من مثل هارون به موسی هستی، جز اینکه بعد از من پیامبری نخواهد بود. لازم به توضیح است که بر اساس آیات قرآن، هارون علیه السلام دارای پنج جایگاه بود: وزارت، با توجه به آیه: وَلَقَدْ آتَيْنَا مُوسَى الْكِتَابَ وَجَعَلْنَا مَعَهُ أَخَاهُ هَارُونَ وَزِيرًا[۴۹]؛ برادری و اخوت، با توجه به کلام موسی علیه السلام در آیه: هَارُونَ أَخِي [۵۰]؛ قرابت، با توجه به واژه اهلی در آیه: وَاجْعَلْ لِي وَزِيرًا مِنْ أَهْلِي‏ [۵۱]؛ خلافت؛ قَالَ مُوسَىٰ لِأَخِيهِ هَارُونَ اخْلُفْنِي فِي قَوْمِي [۵۲] موسى به برادر خود هارون گفت: تو اکنون جانشین من در قوم من باش‏؛ نبوت، با توجه به آیه: وَوَهَبْنَا لَهُ مِنْ رَحْمَتِنَا أَخَاهُ هَارُونَ نَبِيًّا.[۵۳] . بر اساس حدیث منزلت و با توجه به این آیات، علی علیه السلام به جز نبوت، سایر مناصب هارون علیه السلام از جمله خلافت را داشته است. آیه ولایت - حدیث طیر مشوی - خاتم‌بخشی - امیرالمومنین
آیه ولایت : آیه ۵۵ سوره مائده معروف به آیه ولایت است که در شأن امام علی علیه السلام نازل شد: إِنَّمَا وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَالَّذِينَ آمَنُوا الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلَاةَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَهُمْ رَاكِعُونَ ؛ ولیّ شما فقط خدا، پیامبر و مؤمنانی هستند که نماز را به پا داشته، در رکوع زکات می‌دهند. و این آن زمانی بود که نیازمندی به مسجد آمد و درخواست کمک کرد؛ پس علی علیه السلام در حال رکوع انگشترش را به او بخشید. این شأن نزول در منابع حدیثی فراوان شیعه و اهل سنت بیان شده و همه مفسران شیعه و بسیاری از مفسران اهل سنت نزول این آیه را در شأن علی علیه السلام دانسته اند.[۵۴] .
آیه اولی‌الأمر : آیه ۵۹ سوره نساء که به آيه اطاعت یا آیه اولی الامر نیز نامیده می شود، مؤمنان را به اطاعت از خدا، پیامبر صلى الله علیه وآله و اولى الأمر فرمان داده است: يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَأُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ ۖ فَإِنْ تَنَازَعْتُمْ فِي شَيْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَى اللَّهِ وَالرَّسُولِ... در روایات فراوان منظور از اولی الامر، ائمه علیهم السلام دانسته شده است.[۵۵] از جمله حدیث پیامبر صلی الله علیه و آله که در این باره فرمود: هُوَ عَلِی بنُ أبی طالِبٍ .[۵۶] .
پس از رحلت پیامبرص : پیامبر(ص) در صفر سال ۱۱ هجری درگذشت.[۸۰] علی(ع) پس از رحلت پیامبر(ص) و در ۳۳ سالگی به امامت رسید.[۸۱] علی(ع) مشغول کفن و دفن پیامبر بود که گروهی در سقیفه، ابوبکر را برای خلافت برگزیدند. پس از خلافت ابوبکر، امام علی(ع) ابتدا از بیعت خودداری کرد[۸۲] ولی سرانجام با او بیعت کرد.[۸۳] شیعیان معتقدند این بیعت از روی اجبار بوده[۸۴] و شیخ مفید معتقد است امام علی(ع) هرگز بیعت نکرده است.[۸۵][۸۶] به عقیده شیعه، یاران خلیفه برای گرفتن بیعت به خانه علی(ع) حمله کردند[۸۷] که طی آن فاطمه(س) آسیب دید و فرزندش سقط شد.[۸۸] در همین ایام، ابوبکر فدک را غصب کرد[۸۹] و علی(ع) به دادخواهی از فاطمه(س) برخاست.[۹۰] فاطمه(س) پس از واقعه حمله به خانه، در بستر بیماری افتاد و پس از مدت کوتاهی در سال یازدهم هجری به شهادت رسید.[۹۱] . ابوبکر در سال ۱۳ هجری درگذشت[۹۲] و طبق وصیت او عمر بن خطاب به خلافت رسید.[۹۳] عمر در ماه محرم سال ۱۴ هجری، برای نبرد با ساسانیان از مدینه خارج شد و در سرزمینی با نام صرار، اردو زد. او امام علی(ع) را به جای خود در مدینه قرار داد تا خود فرماندهی جنگ را به عهده بگیرد، اما پس از مشورت با برخی صحابه از جمله امام علی(ع)، از تصمیم خود منصرف شد و سعد بن ابی ‌وقاص را به نبرد فرستاد.[۹۴] معادی خواه با استناد به نقلی از ابن اثیر گفته است علی(ع) در دوران خلیفه دوم، جز در سال‌های نخست آن، منصب قضاوت داشته است.[۹۵][۹۶] در سال شانزدهم (یا هفدهم) هجری[۹۷] به پیشنهاد علی(ع) و پذیرش عمر، هجرت پیامبر ص از مکه به مدینه به عنوان مبدأ تاریخ اسلامی مشخص شد.[۹۸][۹۹] در سال ۱۷ هجری[۱۰۰] عمر برای فتح بیت‌المقدس راهی شام شد و امام علی(ع) را جانشین خود در مدینه قرار داد.[۱۰۱][۱۰۲] در همین سال[۱۰۳] عمر پس از اصرار و تهدید با ام کلثوم دختر امام علی ع و فاطمه س ازدواج کرد.[۱۰۴][۱۰۵] جانشینی علی(ع)، در سفر سال ۱۸ هجری عمر به شام نیز تکرار شده است.[۱۰۶] عمر پس از ترور و پیش از درگذشتش در سال ۲۳ هجری،[۱۰۷] شورایی شش‌ نفره برای تعیین خلیفه بعد از خود تشکیل داد[۱۰۸] که علی(ع) عضو آن بود.[۱۰۹] عمر، عبدالرحمن بن عوف را به عنوان شخص تعیین‌کننده در شورا معرفی کرد. عبدالرحمن ابتدا از امام علی(ع) خواست به شرط عمل به کتاب خدا، سیره پیامبر و سیره ابوبکر و عمر عهده‌ دار خلافت شود، اما امام علی(ع) شرط عمل به سیره شیخین را نپذیرفت و گفت : امید آن دارم که در محدوده دانش، توانایی و اجتهاد خود به کتاب خدا و سنت رسول خدا(ص) عمل کنم .[۱۱۰] عبدالرحمن پس از آن شروط مذکور را با عثمان بن عفان در میان گذاشت و پس از پاسخ مثبت او، وی را عهده‌ دار خلافت کرد.[۱۱۱] . سخن امام علی درباره شورای پیشنهادی عمر: فَيا لله وَ لِلشُّورى ، مَتَى اعْتَرَضَ الرَّيْبُ فِىَّ مَعَ الْأوَّلِ مِنْهُمْ حَتّى صِرْتُ اُقْرَنُ الى هذِهِ النَّظائِرِ. داوری در آن شورا را به خدا واگذارم. کجا در شایستگی من در مقایسه با نخستین‌شان جای تردید بود که اینک در ردیف کسانی از این دست قرار گیرم؟نهج‌ البلاغه، خطبه سوم[۱۱۲] . معادیخواه با تکیه بر نقل ابن جوزی در المنتظم گفته است علی(ع) در سال ۲۴ هجری، همچنان منصب قضاوت را بر عهده داشته است.[۱۱۳] در سال ۲۵ هجری[۱۱۴] عثمان دستور به جمع‌ آوری و تدوین قرآن داد.[۱۱۵] سیوطی از امام علی(ع) نقل کرده که تدوین و جمع‌آوری قرآن با مشورت وی انجام شده است.[۱۱۶][۱۱۷] در سال ۲۶ هجری عباس بن علی ع پنجمین پسر علی(ع) متولد شد.[۱۱۸] در سال ۳۵ هجری، مردم مدینه در اثر نارضایتی از عثمان، خانه ‌اش را محاصره کردند.[۱۱۹] علی(ع) پیش از آن از مدینه خارج شده بود.[۱۲۰] معادیخواه این خروج را به ینبع و به خواست عثمان دانسته است.[۱۲۱] طبق منابع اهل سنت، امام علی(ع)، حسنین را برای محافظت از خلیفه گمارد،[۱۲۲] اما شورشیان سرانجام عثمان را به قتل رساندند.[۱۲۳] پس از قتل عثمان، مردم پیرامون علی(ع) را گرفتند تا خلیفهٔ آنان باشد.[۱۲۴] .
اين مطلب درفهرست عناوين مطالب-رديف: معصوم دوم حضرت علی ع